ΜΙΑ ΖΩΗ ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ

Έρχεται παιδί στη Δραπετσώνα, με την καταστροφή της Σμύρνης το ΄22. Φτώχια. Πρέπει να δουλέψει. Βρίσκει δουλειά σ έναν μανάβη. Σκληρή δουλειά, κι αντί αμοιβής μια κολοκύθα! Τι να κάνει κανείς με μία κολοκύθα; Μα,  μπορεί να αρχίσει  την επιχειρηματική του δραστηριότητα  και να καταλήξει στον κόσμο του κινηματογράφου. Είναι ο Λευτέρης Σκλάβος, ή κυρ – Ορφέας, που βγάζει από την κολοκύθα τα σπόρια, τα ξεραίνει, τα αλατίζει τα κάνει πασατέμπο δηλαδή και τα πουλά έξω από το «Σινέ Αθήναιον» στον Πειραιά. Μέσα, ο μαγικός κόσμος της οθόνης.  Ο κόσμος αγοράζει πασατέμπο και σύντομα ο μικρός Λευτέρης νοικιάζει το μπαρ  του κινηματογράφου. Τώρα είναι πια μέσα στο σινεμά! Γνωρίζεται με τον μηχανικό και μαγεύεται απ την καμπίνα προβολής. Γίνεται φίλος και με τον πιανίστα, γιατί τότε οι ταινίες ήταν βουβές και το ζωντανό πιάνο, ήταν απαραίτητο στην προβολή! Μαθαίνει μάλιστα να κουτσοπαίζει, και ο θαρραλέος πιτσιρικάς, αντικαθιστά τον πιανίστα που στις βραδινές προβολές  αποχωρούσε! Γυρνά πίσω στη Σμύρνη, μιας και το καθολικό θρήσκευμα του πατέρα του, του το επέτρεπε. Εργάζεται σε φωτογραφείο, και γυρίζει μικρά φιλμάκια, με ανάμνηση τις πολλές ταινίες που παρακολούθησε στον κινηματογράφο του Πειραιά. Αρνούμενος να πάρει την τουρκική υπηκοότητα, επιστρέφει στην Ελλάδα οριστικά πια, το 1935.…

Continue Reading ΜΙΑ ΖΩΗ ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ

Αναζητώντας το κοινό

Πρωτόπαιξα στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1979, όταν με το «Αμφι – Θέατρο» του Σ. Α. Ευαγγελάτου παρουσιάσαμε στη Λευκωσία τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη. Στη μεγαλόνησο υπήρχε τότε ο κραταιός πάντα ΘΟΚ και κάποιες μικρές θεατρικές μονάδες. Η Κύπρος ήταν πάντα αγαπημένος προορισμός του ελλαδίτικου θεάτρου. Οι περιοδείες, λοιπόν, εκεί ήταν πάντα ένα ευπρόσδεκτο γεγονός. Από τη γέννησή του, το θέατρο αναζητούσε το κοινό του. Ο Θέσπις ανέβαινε στο «άρμα» του, στο κάρο δηλαδή, με όλα τα συμπράγκαλα της τέχνης, μάσκες, προβιές, πολύχρωμα υφάσματα, ρόπαλα, καλάθια και ό,τι άλλο απαιτούσε η παράσταση, και γύρναγε τα χωριά γύρω από την Αθήνα, προσφέροντας την τέχνη του, «στο χωριό σας» ή «στην πόλη σας» όπως φαντάζομαι θα διαλαλούσε και ο τελάλης του. Βεβαίως υπήρχαν και τα μεγάλα πέτρινα θέατρα. Το θέατρο του Διονύσου κάτω από την ακρόπολη των Αθηνών, εκείνο της Επιδαύρου, της Χαιρώνειας, του Θορικού στην Αττική, το Κούριο στην Κύπρο, το θέατρο της Δωδώνης, του Δίου στη Μακεδονία, της Θάσου, και άλλα, τόσα πολλά ων ουκ έστιν αριθμός! Σε αυτά τα θέατρα, παράσταιναν οι θεατρίνοι κατά τη διάρκεια μεγάλων εορτών και θρησκευτικών πανηγύρεων. Όταν το «φεστιβάλ» τελείωνε, ο θίασος θα έπρεπε να αναζητήσει «μεροκάματο» αλλού. Και στο πέρασμα των αιώνων, οι…

Continue Reading Αναζητώντας το κοινό

Θεατρίνοι επαναστάτες το 1821

  Θέατρο στον χώρο της σημερινής Ελλάδας πριν την επανάσταση του 1821 δεν υπήρχε. Υπήρχαν όμως Έλληνες ηθοποιοί καθώς και συγγραφείς. Οι θεατρικές τους δραστηριότητες αναπτύσσονταν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες όπου Έλληνες ηγεμόνες αγκάλιασαν και καλλιέργησαν το θέατρο στα παλάτια τους. Και ακόμη στην Κωνσταντινούπολη, σε παραστάσεις που δίνονταν μέσα στις σάλες των φαναριώτικων αρχοντικών. Εδώ, το θέατρο τελούσε υπό τον απόλυτο έλεγχο της οθωμανικής λογοκρισίας. Απαιτείτο άδεια από το δημοτικό συμβούλιο και βεβαίως από την αστυνομία. Και οι απαγορεύσεις δεν ήταν λίγες. Η Σμύρνη παρουσιάζει μικρότερη δραστηριότητα. Παίζονται παραστάσεις γαλλικών και ιταλικών ερασιτεχνικών θιάσων με έργα κυρίως των Μολιέρου, Γκολντόνι και Σκριμπ. Μόνο στα 1825 έχουμε παράσταση στην ελληνική γλώσσα. Πρόκειται για τον «Αρταξέρξη» του Μεταστάσιου μεταφρασμένου στα ελληνικά. Όλη αυτή η θεατρική δραστηριότητα εντάσσεται στο θέατρο του Διαφωτισμού, που ως «μια αναγέννηση της ελληνικής δραματουργίας» [σύμφωνα με τον Δημήτρη Σπάθη], είχε λειτουργήσει ως μέσο συνειδητοποίησης γύρω από την έννοια «Έλληνας» των Ρωμιών που μιλούσαν την ελληνική γλώσσα. Το προεπαναστατικό κίνημα του Αλέξανδρου Υψηλάντη σήμανε και την έναρξη διώξεων των Ρωμιών της Πόλης και ιδιαίτερα των Φαναριωτών. Η έναρξη, δε, της Ελληνικής Επανάστασης στην Πελοπόννησο πυροδότησε νέο κύμα σκληρών διωγμών. Το θέατρο λοιπόν σίγησε βιαίως. Και κάποιοι από τους θεράποντές…

Continue Reading Θεατρίνοι επαναστάτες το 1821

ΜΠΑΚΑΛΧΟΡΑΝΙ

  Μπορεί ένας εύζων με φουστανέλα και τσαρούχια να κυκλοφορεί στην Κωνσταντινούπολη; Βεβαίως. Τις απόκριες! Η πανάρχαια ανάγκη του ανθρώπου πίσω από τη μάσκα να προβάλει, να σατιρίσει και να καυτηριάσει στραβά κι ανάποδα της  ζωής λυτρώνει την κοινωνία από πολλές εντάσεις. Έχω δει στα καστοριανά Ραγκουτσάρια,  αξιοπρεπέστατους ανθρώπους διονυσιασμένους κυριολεκτικά,  να τραγουδούν σκωπτικά άσματα «κατωτάτου επιπέδου» και το επόμενο πρωί οχυρωμένοι μέσα στο σκούρο κοστούμι τους να εφορμούν στις ασχολίες ενός απολύτως συντηρητικού  βίου. Άλλωστε  και στο θέατρο το ίδιο κάνουμε. Πίσω από έναν ρόλο  μιλούμε για οικεία κακά, «χωρίς παρεξήγηση» κυριολεκτικά. Η ρωμιοσύνη της Κωνσταντινούπολης  λοιπόν, είχε από παλιά,  το δικό της καρναβάλι. Μπακαλχοράνι λεγότανε και ο τόπος  όπου λάβαινε χώρα  πάντα την Καθαρά Δευτέρα ήταν τα Ταταύλα, ή Κουρτουλούς. Μια συνοικία κοντά στο Πέρα, εξαιρετικά ανηφορική. Δεν ανεβαίνεις εύκολα τη μεγάλη ανηφόρα, εξού και το: «Καροτσέρη τράβα να πάμε στα Ταταύλα». Στο ψηλότερο σημείο υπάρχουν οι ναοί του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Αθανασίου. Ανάμεσά τους ατέλειωτα μποστάνια παλιότερα, πυκνή δομή πολυκατοικιών σήμερα. Τα Ταταύλα, ήταν μια συνοικία αποκλειστικά ελληνική, σύμφωνα με οθωμανικό φιρμάνι. Έντονη ήταν πάντα και η  πνευματική της  ζωή. Από τον  δέκατο ένατο αιώνα, δίνονταν παραστάσεις θεατρικών έργων, γίνονταν  εκδόσεις βιβλίων συγκεντρώνοντας πλήθος φιλότεχνων…

Continue Reading ΜΠΑΚΑΛΧΟΡΑΝΙ

Η ΓΟΡΓΟΝΑ

  Υπήρχε  μια γοργόνα στα νερά του Βοσπόρου που τις φεγγαρόλουστες  νύχτες  έβγαινε βαρκάδα και τραγουδούσε θεϊκά! Μεκταμπιγιέ, λένε στα τούρκικα  τη βόλτα για τραγούδι με  φεγγαράδα και  ήταν μια αγαπημένη συνήθεια στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του δέκατου ένατου  αιώνα. Ο  ρωμιός ταγματάρχης της χωροφυλακής  Γεωργιάδης  εφέντης, έπαιρνε το  σάζι  του, έμπαινε στη βάρκα με την κόρη του και  μια φωνή θεία μάγευε νερά και αστέρια του Βοσπόρου. Κανείς δεν ήξερε ποια ακριβώς τραγουδά εκεί στη βάρκα που περνούσε. Όλοι όμως περίμεναν να την ακούσουν. Δειλά, έμπαιναν μετά στις βάρκες τους και ακολουθούσαν  εκείνη  του Γεωργιάδη για να απολαμβάνουν το τραγούδι. Δεν  ήταν  ανθρώπινο πλάσμα αυτό που άκουγαν . Εκεί μέσα, υπήρχε μια γοργόνα! Και το όνομα αυτής, Ευθαλία! Αργότερα, διηγείται η ίδια πως  παραξενεύτηκε όταν σε μικρή ηλικία συνειδητοποίησε  πως το πραγματικό της  όνομα  ήταν Ευθαλία και όχι Γοργόνα όπως είχε συνηθίσει  να την αποκαλούν. (Deniz: θάλασσα, Kizi: κορίτσι). Γεννήθηκε  στο Μέγα Ρεύμα  του Άνω Βοσπόρου,  το 1891. Ο φιλόμουσος πατέρας της   ενέπνευσε την αγάπη για την μουσική. Στα οικογενειακά γλέντια η Ευθαλία τραγουδούσε, μαγεύοντας τους συνδαιτυμόνες. Μεγαλώνοντας, έμελε να γίνει μια από τις πιο σπουδαίες ερμηνεύτριες της Τουρκίας. Τραγούδησε αποκλειστικά στην τούρκικη γλώσσα. Η δισκογραφία της είναι σπουδαία,…

Continue Reading Η ΓΟΡΓΟΝΑ

ΔΗΜΟΣΙΑ ΡΤ

Όσο απομακρύνεται ο χρόνος από το μαύρο που επιβλήθηκε στις οθόνες της ΕΡΤ αλλά και  στον  θεσμό  της Δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, και έχοντας πια εικόνα σαφή του τι εννοούν οι κυβερνώντες όταν μιλούν  γι αυτήν, πιστεύω πως είναι ανάγκη να επανατοποθετήσουμε το ζήτημα ψύχραιμα στη βάση της κοινής λογικής. Ακόμα κι αν το  ερμηνεύουν όπως τους βολεύει, το Σύνταγμα της Ελλάδος,  έχει φροντίσει   για  την διασφάλιση  λειτουργίας της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης με όρους δημοκρατίας, διαφάνειας και πλουραλισμού. Αλήθεια, ποιος είναι το αφεντικό σε έναν δημόσιο   ραδιοτηλεοπτικό σταθμό; Προφανώς ο  λαός.  Με χρήματά του κινείται οικονομικά  ο φορέας και σωστό είναι αυτά τα χρήματα να του επιστρέφονται   με την μορφή  των υπηρεσιών  μιας  έγκυρης  και αξιόπιστης ραδιοτηλεόρασης. Δεν ορίζουν  το σύνταγμα και οι νόμοι  ότι η Δημόσια ραδιοτηλεόραση είναι ιδιοκτησία της κυβέρνησης. Ή ότι  στα δελτία ειδήσεων ενός σταθμού ελεγχόμενου  από τον  λαό, θα δίνεται  έμφαση στις απόψεις της κυβερνητικής πλειοψηφίας και θα υποβαθμίζονται οι θέσεις της  αντιπολίτευσης. Δεν πρέπει να  χρειάζονται ήρωες δημοσιογράφοι  για να μεταφέρουν την αλήθεια στις ειδήσεις. Δεν θα πρέπει  να απαιτείται δα και θάρρος ιδιαίτερο ώστε  να μην σκύβει ο δημοσιογράφος κεφάλι στους ισχυρούς για να εξαπατά τους αδύναμους!  Η αποκάλυψη της αλήθειας «από όπου κι…

Continue Reading ΔΗΜΟΣΙΑ ΡΤ

ΖΙΖΗ ΜΑΚΡΗ

  Μια γυναίκα που ταξίδεψε μαζί με την τρικυμισμένη  εποχή της ήταν η χαράκτρια Ζιζή   Μακρή, σύντροφος στη ζωή του μεγάλου γλύπτη Μέμου  Μακρή, που γεννήθηκε το 1923  στο Βελιγράδι ως Λουίζα Σέρνιτς και «έφυγε» στην Αθήνα στις 2 Φεβρουαρίου  του 2014. Πριν λίγες μέρες… Στον αφρό των κυμάτων  του εικοστού αιώνα, ήταν παρούσα σε σημαντικά ιστορικά συμβάντα και συμμετείχε ενεργά σε αυτά. Όλη της η ζωή ήταν δεμένη με τα  σχέδια και τη χαρακτική της. Σαν να ήταν ένας καμβάς η τέχνη της που πάνω του σχεδίασε τους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες της, τη σπουδή, τον έρωτα, τα ταξίδια, την οικογένεια, την φυλακή, μέχρι την τελευταία στιγμή της ζωής της όπου επέμενε να σχεδιάζει μαζί με την επίσης εικαστικό κόρη της Κλειώ Μακρή. Η γνωριμία με τον Μέμο έγινε στο Παρίσι όπου μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο βρέθηκαν και οι δύο υπότροφοι του Γαλλικού κράτους. Φοίτησε στη σχολή Καλών τεχνών πλάι στον σπουδαίο έλληνα χαράκτη Δημήτρη Γαλάνη και αυτός ήταν ένας ακόμα λόγος να έρθει πιο κοντά στην αισθητική κληρονομιά της πατρίδας του  αγαπημένου της Μέμου. Γύρισαν μαζί στην Ελλάδα, αλλά με την απέλαση του Μακρή από την πατρίδα, η οικογένεια καταφεύγει στην Ουγγαρία.  Δεν σταμάτησε ποτέ όλο αυτό…

Continue Reading ΖΙΖΗ ΜΑΚΡΗ