Ο ΤΣΙΓΓΑΝΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΣΑΜΙΚΟΣ

Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος* Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη μουσική των αρχαίων μας. Τα λίγα γραπτά  δείγματα της,  δεν μας φωτίζουν ιδιαίτερα. Δεν έφτασαν ως εμάς οι μουσικές των τραγωδιών, οι δελφικοί ύμνοι, τα τραγούδια των συμποσίων, γιατί δεν υπήρχε για πολλούς  ιστορικούς  λόγους,  η συνέχεια στο ανθρώπινο καλλιτεχνικό δυναμικό που θα αναλάμβανε την «μεταφορά» τους μέσα από τους αιώνες. Αντίθετα, από τα μεσαιωνικά χρόνια και μετά, το δημοτικό τραγούδι, είχε καλύτερη τύχη. Το τραγούδι αυτό που ζυμώθηκε με την καθημερινότητα, τους αγώνες, τις αγωνίες, τα καλά και τα δύσκολα του λαού και του τόπου, ευτύχησε να έχει κατά πρώτον σπουδαίο δημιουργό.  Τον ίδιο τον λαό. Λέξη τη λέξη και νότα τη νότα, το ύφαινε, πατώντας  σε παλιότερους μουσικούς  δρόμους. Όμως δεν έφτανε μόνον αυτό. Χρειάζεται και η συνεισφορά και των μουσικών που θα το κοινωνήσουν  στα πανηγύρια, τους γάμους, και τις χαρές των ανθρώπων. Οι γηγενείς Έλληνες μουσικοί ήταν πάντα σπουδαίοι και δημιουργικοί. Σχεδόν κάθε χωριό  είχε τη δική του κομπανία. Ήταν νοικοκυραίοι άνθρωποι, που  μετά τις εργασίες στην ύπαιθρο ή στα άλλα επαγγέλματα τους, έκαναν το κέφι τους με τη μουσική. Έτσι το χωριό τους αλλά και τα κοντινά χωριά, είχαν τη δική τους κομπανία. Έπαιζαν τραγούδια του…

Continue Reading Ο ΤΣΙΓΓΑΝΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΣΑΜΙΚΟΣ

Ο ΓΑΜΟΣ ΩΣ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ

  Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος*   Σε καιρούς διαζυγίων ας μιλήσουμε για γάμους λοιπόν. Κι ας επικεντρωθούμε στην τελετή, μιας και αυτή είναι ένα από τα πιο σημαντικά  γεγονότα της  ζωής του ανθρώπου.  Σε όλη την  ιστορία της ανθρωπότητας, η γαμήλια τελετή,  κατείχε πρωτεύουσα θέση στις χαρές  του βίου. Οργανώθηκε σε δρώμενα με μακραίωνη πορεία, που εμπλουτίζονταν με νέα στοιχεία, καθώς τα χρόνια περνούσαν. Δρώμενα που παραπέμπουν σε θεατρική κατασκευή. Εδώ, η νύφη, ο γαμπρός, οι γονείς, ο κοινωνικός περίγυρος αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους, τους οποίους παίζουν με παιδικό αυθορμητισμό, αλλά και με τον σεβασμό και την σοβαρότητα που ταιριάζει στα «πατροπαράδοτα». Στην αρχαία Αθήνα, γάμοι γίνονταν όλον τον χρόνο. Όμως,  κάποιες εποχές ήταν πιο δημοφιλείς για την τέλεσή τους.  Ο Ησίοδος επικεντρώνει ως καταλληλότερη, την τέταρτη μέρα του μήνα, χωρίς να ξεκαθαρίζει αν εννοεί την τέταρτη από την αρχή,  ή το τέλος. Η ημέρα όπου υπάρχει πανσέληνος, είναι καταλληλότερη για άλλους. Γι αυτό και στην «Ιφιγένεια εν  Αυλίδι» ο Ευριπίδης, βάζει να απαντά  ο Αγαμέμνονας  στο ερώτημα της Κλυταιμνίστρας για το πότε θα γίνει ο γάμος, « Όταν συμπληρωθεί ο κύκλος της σελήνης». Με θυσίες στους Θεούς ξεκινούσαν οι γάμοι στην Αθήνα του Χρυσού Αιώνα. Τις ονόμαζαν «προτέλεια γάμων», τις…

Continue Reading Ο ΓΑΜΟΣ ΩΣ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ

ΛΑΪΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΕ ΛΑΪΚΗ ΤΙΜΗ

            Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος*   Η ανάγκη πολλών εφημερίδων να  διασωθούν οικονομικά, τις οδήγησε σε μια αληθινή  βιομηχανία εκδόσεως παράλληλων εντύπων, που προσφέρονται αντί ενός χαμηλού αντιτίμου στους αναγνώστες, μαζί με  την εφημερίδα. Αυτή η μαζική  κυκλοφορία  βιβλίων, κυρίως  «απλοποιημένης»  λογοτεχνίας, έρχεται από μακριά.  Το μεγάλο, το «λαϊκό» κοινό, δεν ήταν σε θέση να αγοράσει και να έρθει  σε επαφή με κορυφαία, σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Βρήκε λοιπόν σε αυτές τις εκδόσεις την δίοδο  που είχε ανάγκη για  τον κόσμο της ανάγνωσης και του βιβλίου. Στην Αθήνα της εποχής του Όθωνα,  εμφανίζεται το παιδικό περιοδικό « Μύρια Όσα», με θέματα  παιδαγωγικά.  Στα επόμενα χρόνια, το περιοδικό για μεγάλους «Εκλεκτά Μυθιστορήματα», που εμφανίζεται το 1884, τολμά την έκδοση λογοτεχνικών έργων με τίτλους  εμπορικούς για την εποχή, όπως «Το Χανουμάκι», ο «Μαρμαρωμένος Βασιλιάς», ή η «Μαρία η Πενταγιώτισα», όλα  σε έκταση περίπου 80 σελίδων. Στη συνέχεια, έχουμε   βιβλία που απευθύνονταν  σε παιδιά και ήταν  μεταφράσεις  έργων του Δουμά, του Ντίκενς, του Θερβάντες κ.α.  Έχουμε ακόμα  εκδόσεις μικρών αυτοτελών φυλλαδίων, που περιείχαν σε περίληψη γνωστά  μυθιστορήματα. Στις εκδόσεις της εφημερίδας   «Ακροπόλις», τυπώνονται  έργα όπως «Η Πλωτή Πόλις και άλλα διηγήματα» του Ιουλίου Βέρν, ο «Κατάσκοπος και…

Continue Reading ΛΑΪΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΕ ΛΑΪΚΗ ΤΙΜΗ

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ

                                                                         Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος*   Πως  μπορεί ο άνθρωπος να καταστρέφει τα ίδια τα  δημιουργήματά του; Πως μπορεί να κονιορτοποιεί μνημεία και  έργα τέχνης που του κληροδότησαν οι πρόγονοί του  κυριευμένος από ένα τυφλό μίσος φυλετικό ή θρησκευτικό; Τι και πόσα  έχασε η ανθρωπότητα από τη φωτιά στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας στην αρχαιότητα  όπου καταστράφηκαν 700.000 χειρόγραφες περγαμηνές  με όλον τον πλούτο της τέχνης, της φιλοσοφικής σκέψης και των  επιστημονικών  κατακτήσεων της εποχής; Και ποιος άραγε ευθύνεται γι αυτή τη φωτιά; Οι ιστορικοί δεν έχουν δώσει ακόμα απάντηση. Την έκαψε ο Ιούλιος Καίσαρας, ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος, ή ο χαλίφης Ομάρ της Δαμασκού; Άγνωστο. Το μόνο σίγουρο είναι πως χάθηκε από προσώπου γης, ένα σπουδαίο κέντρο ανθρώπινης δημιουργίας. Ένα σημείο όπου  διανοούμενοι της εποχής, ποιητές και επιστήμονες ταξίδευαν από τις άκρες του τότε γνωστού κόσμου για να μελετήσουν, να συζητήσουν και να ανταλλάξουν ιδέες. Επιστρέφοντας, μεταλαμπάδευαν όλον αυτό τον πλούτο στις πατρίδες τους. Αργότερα, το 1204 κατά την Δ΄ Σταυροφορία, αφού οι Φράγκοι παρέκλιναν…

Continue Reading ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ

Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος*   Οι  θεατρίνοι, σ αυτόν τον τόπο, από την εποχή της κραταιάς Αθηναϊκής Δημοκρατίας,  περιόδευαν. Πέρα από τις εμφανίσεις τους στους μεγάλους δραματικούς αγώνες στα Μεγάλα Διονύσια  και τα Λήναια,  διέτρεχαν  τους Δήμους   της Αττικής παρουσιάζοντας τραγωδίες και κωμωδίες που είχαν διακριθεί στα έγκυρα   «φεστιβάλ» της εποχής, σαν αυτά που προαναφέραμε. Σιγά σιγά οι εξορμήσεις τους επεκτάθηκαν  σε όλον τον ελλαδικό χώρο, για να φτάσουν  έως και τη Σικελία και την Μεγάλη Ελλάδα. Την ίδια  πορεία κράτησε η συντεχνία του θεάτρου  τους αιώνες που πέρασαν και  έως τα σήμερα. Κατά τον 19ο αιώνα ταξίδευαν μέχρι τα κέντρα του εκτός Ελλάδος Ελληνισμού, όπως στη Κωνσταντινούπολη και την  Αλεξάνδρεια. Αργότερα στη Γερμανία, την Αυστραλία, τον Καναδά και τις ΗΠΑ όπου ζούσαν Έλληνες μετανάστες.  Αλλά και στην χώρα μας. Δεν υπάρχει  πόλη, κωμόπολη, ή χωριό, που να  μην έχει δοθεί παράσταση. Σε κάποιο καφενείο, αίθουσα, κινηματογράφο, πλατεία ή προαύλιο  σχολείου. Αγαπημένος προορισμός των θεατρίνων διαχρονικά όμως ήταν και θα είναι πάντα, η συμπρωτεύουσα. Η Θεσσαλονίκη των πολλών θεατρόφιλων κατοίκων της. Μέχρι σχεδόν τη δεκαετία του ΄80, η μόνη γηγενής θεατρική δραστηριότητα  περιορίζονταν στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Τα πολλά και καλά θεατρικά της ταλέντα τα απορροφούσε η Αθήνα. Υπήρχαν…

Continue Reading Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΒΙΒΛΙΟ

                                                                          Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος* Σε όλη την ιστορία   της ανθρωπότητας, το βιβλίο αποτέλεσε το κορυφαίο τεκμήριο  του πολιτισμού της. Από την ιερογλυφική γραφή στην συλλαβική και από εκεί στην αλφαβητική και  έως τις μέρες μας στο ηλεκτρονικό βιβλίο, αγαπήσαμε  ως ανθρώπινο είδος αυτό το γοητευτικό δημιούργημά μας. Έργο του μυαλού, της ψυχής και των χεριών μας, μας εγκλώβισε σε μια διαδικασία άσκησης και προσπάθειας για την κατάκτηση των ανθρώπινων κατακτήσεων στο πεδίο της γνώσης και της εξέλιξης. Μας εξασφάλισε την μετάληψη της επιστήμης, της λογοτεχνίας  και των ανθρώπινων πεπραγμένων όπου γης, παραδίδοντάς μας στα όριά μας αλλά και στην πρόκληση να συνεισφέρουμε και εμείς, ατομικά στην κοινή πολιτισμική κατάκτηση της ανθρωπότητας, καταγράφοντας σε ένα βιβλίο τα έργα της  δικής  μας νοητικής εργασίας. Πριν ακόμα από την εφεύρεση της τυπογραφίας, ακούραστοι «αντιγραφείς» μετέφεραν τον πλούτο των γραμμάτων, των τεχνών και της επιστήμης στα «τετράδια». Τεύχη από τέσσερα δίφυλλα δηλαδή, ή ένα «δεκαεξασέλιδο», στοιχείο-μονάδας που συναντούμε έως σήμερα στην τυπογραφία. Εκείνα τα παλιά χρόνια λοιπόν, το…

Continue Reading ΒΙΒΛΙΟ

ΤΟ ΘΕΜΑ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ «ΕΤΑΙΡΟΙ»

Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος*   Γράφοντας  τα  Σάββατα  εδώ στην Αυγή τα Πολυ-Πολιτισμικά, περνώ  κάθε βδομάδα την περίοδο της αναζήτησης θέματος. Όταν το βρω, τότε τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Μια βδομάδα πριν  από την συμπλήρωση πέντε μηνών της   κυβέρνησης   και στην  πιο οριακή στιγμή της περίφημης (και φοβούμαι επαχθούς, όπως και το χρέος) διαπραγμάτευσης, ποιο θα μπορούσε να είναι το θέμα; Κάποιο ζήτημα τέχνης; Αισθητικής; Κάποιος σπουδαίος δημιουργός; Αυτές τις ημέρες που η ίδια η Δημοκρατία τίθεται εν αμφιβόλω από την νεοφιλελεύθερη  ηγεσία των συμμάχων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τι θα μπορούσε κανείς να προτείνει ως θέμα συζήτησης γύρω από τον πολιτισμό; Η  Δημοκρατία γεννά Πολιτισμό και το αντίστροφο. Ο Πολιτισμός παράγει Δημοκρατία.  Η ηθική, η κοινωνία και πολιτική επικοινωνία, ο πολιτισμός του ορθού λόγου, η ανύψωση του ανθρώπου  ως  μέλους μιας συντεταγμένης  πολιτείας,  η ανύψωσή του σε πολίτη δηλαδή, είναι αποτέλεσμα της Δημοκρατίας. Αυτής της άμεσης Δημοκρατίας της αρχαίας Αθήνας, που ξεκλείδωσε τα ταλέντα και την έμπνευση στους πολίτες της,  να χτίσουν Παρθενώνες, να δημιουργήσουν αγάλματα, να γράψουν ποίηση, να κάνουν μουσική, ζωγραφική, θέατρο και όχι μόνον. Η Δημοκρατία είναι εκείνη που τους έδωσε τα εφόδια να απολαμβάνουν αυτά τα έργα  της τέχνης και του πολιτισμού, στους ναούς,…

Continue Reading ΤΟ ΘΕΜΑ Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ «ΕΤΑΙΡΟΙ»