Μικροί καραγκιοζοπαίκτες

Ήρθε από την Άπω Ανατολή ως «Θέατρο Σκιών». Έφτασε σε μας μέσω της τουρκικής του διαδρομής, με το όνομα Καραγκιόζης. Η πιο παλιά μαρτυρία παράστασης Καραγκιόζη στον ελλαδικό χώρο καταγράφεται στα Ιωάννινα το 1809 στην τουρκική γλώσσα. Την καταγράφει ο περιηγητής Χόμπχαους, πληροφορώντας μας μάλιστα ότι την παράσταση είχε παρακολουθήσει και ο λόρδος Βύρωνας. Προοδευτικά ο Καραγκιόζης πέρασε στα χέρια των Ελλήνων καλλιτεχνών του είδους. Αφαιρέθηκαν οι βωμολοχίες και τα χοντροκομμένα αστεία και ο Καραγκιόζης αντιπροσωπεύει πια τον κατατρεγμένο ραγιά που υποφέρει κάτω από τον ζυγό του Τούρκου. Στη συνέχεια, τον πάντα κατατρεγμένο και αδικημένο Έλληνα. Η θεματολογία του προσαρμόζεται στα ενδιαφέροντα των Ελλήνων, ενώ η τυπολογία του γεννά αναγνωρίσιμους τύπους της κοινωνικής ζωής. Έτσι, πλάι στον Καραγκιόζη και τον Πασά, έχουμε τον Ρουμελιώτη μπάρμπα - Γιώργο, τον Ζακυνθινό σιόρ Διονύσιο, τον Βεληγκέκα, τον Ομορφονιό, τον Εβραίο, αλλά και τον Μέγα Αλέξανδρο και τον Καραϊσκάκη. Άλλαξε, λοιπόν, ο Καραγκιόζης. Προσαρμόστηκε, εγκαταστάθηκε για τα καλά στον τόπο και μεγαλούργησε. Φώλιασε στις καρδιές γενεών και γενεών, ενώ στις μέρες μας δεν μπόρεσαν να τον εξοστρακίσουν ούτε οι νέες τεχνολογίες, ούτε το Διαδίκτυο. Το αντίθετο μάλιστα. Ο ελληνικός Καραγκιόζης χρησιμοποίησε όλα τα σύγχρονα μέσα για να ταξιδέψει στους θεατές του. Βεβαίως, μια αυθεντική,…

Continue Reading Μικροί καραγκιοζοπαίκτες

Δουλεύοντας ψιλό γαζί τους απόδημους

Οι ομογενείς μας είναι Έλληνες καλής πρόθεσης. Με το βάσανο της μετανάστευσης περνούν όλη τη ζωή τους. Με τον νόστο έντονο στις ψυχές και τις σκέψεις τους.

Αποκούμπι τους ο πολιτισμός μας. Αυτός τους κρατά. Η γλώσσα, την οποία πασκίζουν να διατηρήσουν και εκεί όπου υπάρχουν σχολεία ελληνικά, αλλά και σε πιο δύσκολες περιοχές, όπου αναλαμβάνει κάποιος απλώς εγγράμματος σε ένα δωμάτιο ή στο εσωτερικό ενός ναού να φέρει σε επαφή τα παιδιά της ομογένειας με τη λαλιά και τη γραφή της γλώσσας μας.

Το υλικό πλούσιο. Η αρχαία ελληνική γραμματεία, οι νεότεροι ποιητές και οι συγγραφείς μας, αλλά και τα παραμύθια του λαού, οι μύθοι των αρχαίων, τα τραγούδια και οι χοροί, η υπερηφάνεια για την ελληνική καταγωγή.

Διαβάστε την συνέχεια

Continue Reading Δουλεύοντας ψιλό γαζί τους απόδημους

Κυπριακό Λαϊκό Θέατρο

Αναπόσπαστο κομμάτι του μείζονος ελληνικού πολιτισμού, ο κυπριακός πολιτισμός, από την αρχαία εποχή έδωσε δείγματα υψηλής και ποιοτικής παραγωγής. Η από τους αρχαίους χρόνους, η ομιλούμενη αρκαδοκρητική διάλεκτος ή και νότια αχαϊκή αποκαλουμένη μας δίνει ξεκάθαρα την καταγωγή αλλά και το πλαίσιο ανάπτυξης του πολιτισμού της μεγαλονήσου. Πρόκειται για μια διάλεκτο με ομοιότητες με τη μυκηναϊκή ελληνική γλώσσα, που εξελίχθηκε στην κεντρική Πελοπόννησο και την Κύπρο. Από τότε και ο λόγιος και ο λαϊκός κυπριακός πολιτισμός βάδισαν μαζί με τον υπόλοιπο ελληνισμό σε όλες τις επόμενες εποχές. Ρωμαϊκή περίοδος, βυζαντινή, σύγχρονη. Ξεφυλλίζοντας την έκδοση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κύπρου «Ο λαϊκός πολιτισμός και η έκφρασή του στη σύγχρονη δημιουργία», συναντά κανείς σε συντομία όλο τον πλούτο των λαϊκών δημιουργημάτων της Κύπρου. Το θέατρο πάντα είχε προτεραιότητα στον ελληνικό πολιτισμό. Έτσι κι εδώ. Σημειώνει ο Γιάννης Κατσούρης πως το λαϊκό θέατρο στην Κύπρο, ξεκινά από τον «αγώνα» των ποιητάρηδων, όταν δύο από αυτούς ανέβαιναν σε δύο καρέκλες ή σ’ ένα τραπέζι και αφηγούνταν μια ιστορία με δίστιχα απαντώντας ο ένας στον άλλο. Αυτό ήταν μια μορφή πρωτόγονου θεάτρου. Ακολούθησαν με το πέρασμα των χρόνων και λαϊκές παραστάσεις, στην κατεύθυνση του κυπριακού λαϊκού θεάτρου που οργανώθηκε σιγά - σιγά, αποκτώντας τους…

Continue Reading Κυπριακό Λαϊκό Θέατρο

Κράτος – Εκκλησία: Βίοι παράλληλοι

Η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης στη Βουλή ήταν μια θαυμάσια ευκαιρία να αποκαλυφθεί για άλλη μια φορά το κομφούζιο που επικρατεί στην ιδεολογική σκευή της κυβερνώσας παράταξης. Όχι. Η Νέα Δημοκρατία δεν είναι ούτε φιλελεύθερη, ούτε νεοφιλελεύθερη, ούτε λαϊκή Δεξιά ούτε οτιδήποτε άλλο. Είναι μια ένωση προσώπων που χρησιμοποιεί όποιο καπέλο, όποια ταμπέλα τη βολεύει προκειμένου να πετύχει τον στόχο της στιγμής, τον σκοπό που βολεύει για την επιβίωση και τη μακροημέρευση. Παράταξης και ανθρώπων. Φορώντας το καπέλο της φιλελεύθερης παράταξης και του σύγχρονου ευρωπαϊκού κόμματος, αντιπαλεύει διατάξεις που άπαντες οι Ευρωπαίοι φιλελεύθεροι έχουν αποδεχθεί, πλην βεβαίως των ακροδεξιών Όρμπαν και Σαλβίνι. Αρνείται λοιπόν να δεχθεί την απαγόρευση διακρίσεων για λόγους φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού. Ταυτόχρονα, αυτή η καθαρόαιμη ευρωπαϊκή παράταξη δίνει μάχες για τον μη διαχωρισμό κράτους και Εκκλησίας! Το θέμα του διαχωρισμού κράτους και Εκκλησίας έχει ταλανίσει τον κοινό μας βίο διαχρονικά. Ευθύς εξ αρχής να δηλώσω πως πιστεύω ότι η θρησκεία δεν έχει ανάγκη το κράτος και το κράτος δεν έχει ανάγκη τη θρησκεία. Θεωρώ πως θα πρέπει να πορεύονται παράλληλα, αλλά αυτό δεν κατέστη δυνατό από την πρώτη ακόμα περίοδο ζωής του νεότερου ελληνικού κράτους όταν η βαυαρική εξουσία διά των ενεργειών του Θεόκλητου Φαρμακίδη απέσπασε…

Continue Reading Κράτος – Εκκλησία: Βίοι παράλληλοι

Ο γάμος ως θεατρικό δρώμενο

Σε καιρούς διαζυγίων ας μιλήσουμε για γάμους λοιπόν. Κι ας επικεντρωθούμε στην τελετή, μια κι αυτή είναι ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα της ζωής του ανθρώπου. Σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας η γαμήλια τελετή κατείχε πρωτεύουσα θέση στις χαρές του βίου. Οργανώθηκε σε δρώμενα με μακραίωνη πορεία, που εμπλουτίζονταν με νέα στοιχεία καθώς τα χρόνια περνούσαν. Δρώμενα που παραπέμπουν σε θεατρική κατασκευή. Εδώ η νύφη, ο γαμπρός, οι γονείς, ο κοινωνικός περίγυρος αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους, τους οποίους παίζουν με παιδικό αυθορμητισμό, αλλά και με τον σεβασμό και τη σοβαρότητα που ταιριάζει στα «πατροπαράδοτα». Στην αρχαία Αθήνα γάμοι γίνονταν όλον τον χρόνο. Όμως κάποιες εποχές ήταν πιο δημοφιλείς για την τέλεσή τους. Ο Ησίοδος επικεντρώνει ως καταλληλότερη την τέταρτη μέρα του μήνα, χωρίς να ξεκαθαρίζει αν εννοεί την τέταρτη από την αρχή ή το τέλος. Η ημέρα όπου υπάρχει πανσέληνος είναι καταλληλότερη για άλλους. Γι’ αυτό και στην «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» ο Ευριπίδης βάζει να απαντά ο Αγαμέμνονας στο ερώτημα της Κλυταιμνίστρας για το πότε θα γίνει ο γάμος: «Όταν συμπληρωθεί ο κύκλος της σελήνης». Με θυσίες στους θεούς ξεκινούσαν οι γάμοι στην Αθήνα του Χρυσού Αιώνα. Τις ονόμαζαν «προτέλεια γάμων», τις πρόσφερε ο πατέρας της νύφης και λάβαιναν…

Continue Reading Ο γάμος ως θεατρικό δρώμενο

Η Αδέξια Δεξιά του Πολιτισμού

Στη χώρα μας ο πολιτισμός δεν υπήρξε ποτέ η αιχμή του δόρατος για να δοθούν οι πολιτικές μάχες στο εξωτερικό ή το εσωτερικό. Κάτι που κάνουν με μεγάλη επιτυχία οι Γάλλοι ή κάτι που σε διαφορετικό επίπεδο κάνουν οι Αμερικανοί με το «American way of life» που σαφώς περιλαμβάνει και τον πολιτισμό. Ο κάθε λαός προσπαθεί να "εκμεταλλευτεί" τον πολιτισμό του και να τον εξάγει (μαζί με τα υπόλοιπα προϊόντα) αλλά και να κρατήσει την συνοχή και την υπερηφάνεια  του. Δυστυχώς στην Ελλάδα ούτε καν το «ένδοξο παρελθόν μας» δεν ήταν ικανό να μας πάει πέρα από τη μύτη μας. Μόνο ως τουριστικό προϊόν συνοδευτικό του ήλιου και της θάλασσας καταφέραμε να το εκμεταλλευτούμε. Ο πολιτισμός για μας ήταν κάτι που θα έπρεπε να προσκυνούμε ως αρχαίο αλλά να αγνοούμε ως νέο αφού το πολιτιστικό προϊόν απαιτεί συζήτηση, διαφωνία, διαμάχη. Για τον απλούστατο λόγο ότι ο σύγχρονος πολιτισμός καθορίζει το ποιοι είμαστε, καθορίζει στην ουσία την ταυτότητά μας. Έτσι η κλασσική δεξιά πολιτιστική πολιτική υπήρξε πάντοτε συντηρητική στο σύνολό της. Ταύτισε τον πολιτισμό με το πατρίς-θρησκεία-οικογένεια και έμεινε αμετακίνητη σε αυτές τις θέσεις αποφεύγοντας τον δημιουργικό διάλογο. Αν θα αναζητούσαμε μια περίοδο όπου οργανώθηκε θεσμικά ο τομέας του Πολιτισμού, αυτή…

Continue Reading Η Αδέξια Δεξιά του Πολιτισμού

Το μεγαλύτερο ξύλινο κτήριο της Ευρώπης

Στήλη ΠΟΛΥ- Πολιτισμικά του Πάνου Σκουρολιάκου στην «Αυγή» του Σαββάτου Τον Ιούνιο του 1883 στο πεδίο των μεταφορών αλλά και της πολυτελούς ζωής επιτελέστηκε ένα σπουδαίο γεγονός. Συνδέθηκαν με ένα θρυλικό δρομολόγιο και μέσω ενός πολυτελέστατου τρένου το Παρίσι, το Στρασβούργο, το Μόναχο, η Βουδαπέστη το Βουκουρέστι και η Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για το δρομολόγιο του μυθικού Οριάν Εξπρές. Σε χρόνο ρεκόρ για την εποχή έφτανε κανείς στην “Πόλη των πόλεων” με πραγματικά βασιλική άνεση. Την ευρωπαϊκή αριστοκρατία και τους αστούς δυνατούς του πλούτου τους υποδέχονταν πολυτελή ξενοδοχεία και ανάλογου επιπέδου εστιατόρια, στολίδια της εποχής, όπως το ξύλινο «Pringipo Palace», που χτίστηκε με γαλλικά κεφάλαια και περιελάμβανε και καζίνο στο νησί της Πριγκήπου, ένα από τα «πριγκηπόνησα», όπου το ελληνικό στοιχείο κυριαρχούσε. Ήταν ξύλινο, τετραώροφο με 206 δωμάτια, μεγάλα σαλόνια, εστιατόρια, αίθουσες συναυλιών και χορού. Όμως ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίντ ο Β΄ δεν έδωσε άδεια ώστε να λειτουργήσει, λόγω του ότι ο ισλαμικός νόμος απαγορεύει τα τυχερά παιχνίδια. Στην πραγματικότητα φοβόταν ότι ο χώρος θα γίνονταν σημείο συνάντησης και συνωμοσίας των Νεότουρκων που κάλπαζαν προς την εξουσία. Αυτή η εμπλοκή αξιοποιήθηκε από ένα μέλος μιας σημαντικής οικογένειας ευεργετών, την Ελένη Ζαρίφη, η οποία το 1902 αγόρασε το κτήριο με τον περιβάλλοντα…

Continue Reading Το μεγαλύτερο ξύλινο κτήριο της Ευρώπης