Τα λοξά της Καθαροδευτέρας

Βρίσκαμε πάντα τον τρόπο να ξεφύγουμε από τα τετριμμένα σ' αυτόν τον τόπο. Η περίοδος της Αποκριάς που κλείνει με την Καθαρή Δευτέρα, έδινε την ευκαιρία για παρεκκλίσεις, κρυφές διαμαρτυρίες, συμβολικές αντιστάσεις. Εκτός από τα πανελλήνια έθιμα της ημέρας που εστιάζονται στα εδέσματα και την προ του Πάσχα νηστεία, σε πολλές περιοχές της χώρας μας, οργανώθηκαν κάποια έθιμα υπό μορφήν δρώμενων, με έντονο το θεατρικό στοιχείο δηλαδή, που δήλωναν το δέσιμο της κοινότητας, την διαμαρτυρία για τα δεινά από τους κατακτητές, κ.ο.κ. Ένα από τα γνωστότερα έθιμα είναι και το «Γαϊτανάκι» που έφτασε στον Ελλαδικό χώρο από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Δώδεκα είναι οι χορευτές που παίρνουν μέρος, όσοι και οι μήνες του χρόνου. Ο χορός είναι κυκλικός και συμβολίζει τον κύκλο της ζωής. Πάνω απ' όλα όμως, το μπλέξιμο των γαϊτανιών, συμβολίζει τη σύμπνοια, την αλληλεγγύη και την κοινή καταγωγή. Με ρίζες στην τουρκοκρατία, το έθιμο του Αγά στη Χίο, αναβιώνει ως τις μέρες μας. Ήταν ένας τρόπος διαμαρτυρίας των ραγιάδων, απέναντι στην αυταρχική και άδικη αντιμετώπισή τους από τον κατακτητή. Το πρωί της Καθαρής Δευτέρας λοιπόν, ο «Αγάς» μαζί με τη συνοδεία του που αποτελείται από ζαπτιέδες, γραμματικούς κ.λπ., εισέρχεται στο χωριό και δικάζει τους συμμετέχοντες…

Continue Reading Τα λοξά της Καθαροδευτέρας

Των Ελλήνων οι κοινότητες

Παμπάλαια η ανάγκη να βρισκόμαστε. Να συζητούμε τρώγοντας, να διασκεδάζουμε και βέβαια να πίνουμε παρέα. Αυτό το «συν - πίνειν» γέννησε το συμπόσιο. Τη σύναξη φίλων, γειτόνων συντοπιτών, ομότεχνων, ομοϊδεατών, ανθρώπων που έχουν τις ίδιες αγωνίες, τις ίδιες αγάπες, τα ίδια πάθη. Από τους αρχαίους χρόνους οι Έλληνες αγαπούσαν ιδιαίτερα αυτές τις συναθροίσεις ανθρώπων που τρώγουν, πίνουν και διασκεδάζουν. Συμμετείχαν μάλιστα συνεισφέροντας όλοι σε είδος. Φαγητό, πιοτό, κι ότι ο καθείς είχε να προσφέρει. Στην αρχαιότητα, η όλη διαδικασία ξεκινούσε με τα εδέσματα. Στη συνέχεια ερχόταν το κρασί και οι σπονδές. Μετά σειρά είχαν τα παιχνίδια αλλά και οι χορεύτριες και οι εταίρες. Το ξεφάντωμα. Η μέθη. Η ψυχική απογείωση. Παμπάλαιο λοιπόν το δέον του συναθροίζεσθαι. Και ήταν οι καλύτερες περίοδοι για το γένος μας εκείνες που το κοινοτικό πνεύμα ήταν δυνατό, ενεργό και παραγωγικό. Οι πόλεις - κράτη της αρχαιότητας δίνουν τη θέση τους στα γεωγραφικά διαμερίσματα. Η αρχαία Αθήνα, η Σπάρτη και οι Θήβες, υποχωρούν στους Ρουμελιώτες και Πελοποννήσιους, Κρητικούς και Μακεδόνες. Τα Ελευσίνια Μυστήρια δίνουν τη θέση τους στο πανηγύρι του Άη - Γιάννη, τα Εισόδια της Θεοτόκου ή το πανηγύρι του Άη - Λια. Και οι Έλληνες ανταμώνουν, τρώγοντας, πίνοντας, διασκεδάζοντας, απαγγέλλοντας ύμνους ή τραγουδώντας και…

Continue Reading Των Ελλήνων οι κοινότητες

Μισές δουλειές;

Καλό είναι στον δημόσιο τουλάχιστον βίο, να μην γίνονται μισές δουλειές. Αναφέρομαι στο θέμα της δημιουργίας του οργανισμού διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων των Ελλήνων δημιουργών. Συνθετών και στιχουργών. Μετά τον νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα που ψήφισε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και τον τερματισμό λειτουργίας της μονοπωλιακού χαρακτήρα ιδιωτικής εταιρείας που δέσποζε στον χώρο, της ΑΕΠΙ δηλαδή, οι δημιουργοί έμειναν ακάλυπτοι. Μονόδρομος ήταν η δημιουργία ενός δικού τους φορέα. Έως ότου όμως υλοποιείτο το εγχείρημα αυτό, θα έμεναν χωρίς εισπράξεις από τη δημόσια εκτέλεση της πνευματικής τους περιουσίας. Τότε λοιπόν, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δημιούργησε την Ειδική Υπηρεσία Έκτακτης Διαχείρισης (ΕΥΕΔ), με αποστολή, να λειτουργήσει σαν εισπρακτικός φορέας και να αποδώσει τα δικαιώματα έως ότου δημιουργηθεί ο φορέας των δημιουργών. Αυτή η εταιρεία λοιπόν, έκανε 11 εκατομμύρια ευρώ τζίρο, απέδωσε στο Δημόσιο υπό μορφήν φόρου 2,5 εκατομμύρια και έκανε ήδη δύο διανομές, ενώ αναμένεται και μία τρίτη. Εν τω μεταξύ ταχέως οργανώθηκε και ο εισπρακτικός φορέας των δημιουργών, η Εταιρεία Δικαιούχων Έργων Μουσικής (ΕΔΕΜ). Και να που εμφανίσθηκαν ιδιώτες με πρόθεση να εκπροσωπήσουν κάποιους δημιουργούς, οργανώνοντας νέες ΑΕΠΙ. Ο χρόνος δούλευε σε βάρος των δημιουργών και της ΕΔΕΜ. Είναι γνωστός ο αγώνας των Ελλήνων δημιουργών για να αποσπάσουν την πολυπόθητη…

Continue Reading Μισές δουλειές;

Ένα ελικόπτερο στην ΕΡΤ

Για «Το ελικόπτερο» του Βασίλη Βασιλικού (εκδ. «Εφημερίδα των Συντακτών») δεν θ’ αποτολμήσω να κάνω λογοτεχνική κριτική. Αυτήν τη δουλειά την κάνουν άλλοι καλύτερα από μένα. Αυτό που έχω να πω από αυτήν τη σκοπιά είναι ότι μου άρεσε πάρα πολύ. Με παρέσυρε σε ένα ταξίδι μαζί του ευφρόσυνο λογοτεχνικά αλλά και διδακτικό ταυτόχρονα για τα έργα και τις ημέρες των ανθρώπων της εξουσίας που κατέχουν νευραλγικά πόστα. Στο μυθιστόρημα του Βασίλη Βασιλικού στα χρόνια της «αλλαγής» ένα πολιτικό στέλεχος, διορίζεται στη διοίκηση ενός μεγάλου «οργανισμού», της ΕΡΤ φυσικά, παρ’ όλο που δεν ονοματίζεται. Είναι ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής (θέση που κατείχε ο Βασίλης Βασιλικός την τριετία 1981-1984). Δεν είναι ούτε στη βάση της ιεραρχίας, ούτε σε εξαιρετικά αποφασιστική θέση. Έρχεται με όνειρο να πατάξει το τέρας του δημοσιοϋπαλληλισμού και να αποδώσει στον ελληνικό λαό μια δημόσια τηλεόραση που να του αξίζει. Παρατηρώντας από το παράθυρο τη μεγάλη ταράτσα πλάι του σκέφτεται πως άνετα θα μπορούσε εκεί να προσγειωθεί ένα ελικόπτερο. Εργαλείο που τόσο είχε ανάγκη ο οργανισμός για να καλύπτει τις ειδήσεις χωρίς καθυστερήσεις. Είμαστε άλλωστε σε μια εποχή όπου το Ίντερνετ και το Skype δεν έχουν ακόμη μπει στη ζωή μας (μικρή παρένθεση, τα παλιά εκείνα χρόνια, οι…

Continue Reading Ένα ελικόπτερο στην ΕΡΤ

Ομαδική θεατρική δημιουργία

Η ομαδική συνέργεια υπήρξε από τα βάθη της Ιστορίας θεμελιακό στοιχείο της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους. Τα στοιχεία της φύσης μπορούσαν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσα από την ομαδική προσπάθεια. Η καλλιέργεια της γης, ο τρύγος, ο θέρος, η συγκομιδή καρπών, το ψάρεμα ήταν αποτελεσματικά μόνο όταν επιχειρούσαν πολλοί μαζί. Ομαδικά ήταν τα τραγούδια και οι χοροί. Οι κομπανίες αναδείκνυαν το ομαδικό πνεύμα και οι ατομικές εξελίξεις και επιδόσεις έμπαιναν στην υπηρεσία της ομαδικής προσπάθειας. Αυτό το ομαδικό πνεύμα μεταφέρθηκε ως τις μέρες μας και συναντάται σε πολλές περιπτώσεις με μέθοδο, στόχευση και σημαντικά αποτελέσματα. Στον χώρο του θεάτρου καταγράφονται πολλές ομάδες όπου μέλη της συντεχνίας συνεργάζονται σε όλες τις φάσεις της παραγωγικής διαδικασίας. Ξεκινά κανείς από ένα αρχικό πλάνο - ιδέα προχωρά στην οργάνωση του κειμένου μέσα από πρακτικές λειτουργίες όπως αυτοσχεδιασμοί, έρευνες και θεωρητικές αντιπαραθέσεις, για να περάσει στο στάδιο υλοποίησης της παράστασης μέσω του εικαστικού μέρους, της μουσικής, των χορογραφιών και ό,τι άλλο χρειαστεί, με ραχοκοκαλιά βεβαίως την υποκριτική. Να σημειώσουμε πως σε όλη την προηγούμενη περίοδο οι ομαδικές εργασίες και εκφράσεις στον χώρο του θεάτρου υπήρξαν αδιαλείπτως παρούσες. Κορυφαίο παράδειγμα το λαϊκό αυτοσχεδιαστικό θέατρο της Commedia dell’ Arte (16ος-18ος αι.). Οι ηθοποιοί εδώ, είναι απόλυτα επαγγελματίες και ο…

Continue Reading Ομαδική θεατρική δημιουργία

Τα σοφά λόγια του τρελού

Δεν μπορούσε ποτέ ο απλός λαός να εκφράσει προς στην εξουσία αυτό που ακριβώς ένιωθε. Τα αιτήματα, παράπονα και επισημάνσεις έπρεπε να εκτεθούν με διαφορετικό τρόπο και από ένα διαφορετικό πρόσωπο. Κάποιον που κινείται στην περιοχή του μη κανονικού. Που μπορεί, λόγω ακριβώς της μη κανονικότητάς του, να πει και «μια κουβέντα παραπάνω». Μόνο ένας τρελός θα μπορούσε να εκθέσει τα κουσούρια, τα λάθη και τις αστοχίες του αφέντη. Και έναν τρελό μπορεί κανείς να μην τον πάρει στα σοβαρά ή… και να τον πάρει.

Συν τω χρόνω, αυτός ο «τρελός», άφησε πίσω του τα λαϊκά δρώμενα, μέσα από τα οποία γεννήθηκε και στα οποία πρωταγωνίστησε και αναβαθμίσθηκε, αποκτώντας ακόμα και θεσμική θέση και ισχύ. Ο «τρελός της Αυλής» έγινε μέλος του Βασιλικού Οίκου! Προπάτορές του υπήρξαν οι γελωτοποιοί – νάνοι της αρχαιότητας και οι γελωτοποιοί των κελτικών θρύλων. Όλοι τους αναλάμβαναν το δύσκολο έργο τής διά του πλαγίου τρόπου υπεράσπισης των λαϊκών αιτημάτων απέναντι σε βασιλείς και αφεντάδες.

(more…)

Continue Reading Τα σοφά λόγια του τρελού

Γυναικείοι ρόλοι από άνδρες

Και το θέατρο ως ανδρική υπόθεση ξεκίνησε. Από τα Ελευσίνια Μυστήρια έως τους αρχαίους τραγικούς ποιητές και από εκεί έως σήμερα. Οι ρόλοι που έγραψαν οι Αισχύλος, Σοφοκλής και Ευριπίδης, αλλά και ο μέγιστος κωμικός ποιητής Αριστοφάνης, ήταν γραμμένοι για άνδρες ηθοποιούς. Η γυναίκα δεν είχε θέση στη θεατρική διαδικασία. Υπήρχε ως ρόλος, ως ηρωίδα, όχι όμως ως φυσικό πρόσωπο. Άνδρες ηθοποιοί ερμηνεύουν τους γυναικείους χαρακτήρες και στο θέατρο της Κίνας, της Ιαπωνίας, ακόμα και στην εποχή του Ελισαβετιανού θεάτρου. Την Ιουλιέτα του Σαίξπηρ, αλλά και όλες τις άλλες ηρωίδες του, ερμήνευαν νεαρά αγόρια. Κοινωνικά η γυναίκα είχε κρατηθεί εκτός θεάτρου λοιπόν. Υποχρέωση των ανδρών που ερμήνευαν τους γυναικείους ρόλους ήταν να μην μιμηθούν εξωτερικά χαρακτηριστικά της γυναικείας φύσης, αλλά να αναδείξουν τον ψυχισμό, τον χαρακτήρα και τη συγκρότηση του γυναικείου ρόλου. Ακόμα και σε περιπτώσεις κωμικών γυναικείων ρόλων, αν ο ηθοποιός (ακόμη και σήμερα) μείνει σε εξωτερικά χαρακτηριστικά και «μικρογνωρίσματα» γυναικεία, έχει αδικήσει τον ρόλο, τον συγγραφέα και τον εαυτό του πάνω στη σκηνή. Φυσικό είναι ηθοποιοί με εξειδίκευση στους γυναικείους ρόλους να ξεχωρίσουν για τη δεινότητά τους να παριστάνουν στο σανίδι γυναίκες παρασύροντας τον θεατή στην ουσία του ρόλου, ώστε να ξεχνά κανείς αν βλέπει άνδρα ή γυναίκα…

Continue Reading Γυναικείοι ρόλοι από άνδρες