Του Πάνου Σκουρολιάκου * Μουσικές, χοροί, λαϊκή αρχιτεκτονική, αγιογραφία και η καλλιέργεια των γραμμάτων χαρακτηρίζουν τον τόπο και τους ανθρώπους. Τα τραγούδια τους τα ονόμαζαν «τραγώια» πηγαίνοντας μας πίσω στην αρχέτυπη καταγωγή του τραγουδιού Η ελληνική κοινωνία τους αντιμετώπισε όταν ήρθαν ως κάτι ξένο. Δεν μιλούσαν ελληνικά. Ήσαν άνθρωποι τραχείς σαν το τοπίο της πατρίδας τους, έξυπνοι και με καλή διάθεση. Ήσαν οι τουρκόφωνοι Ρωμιοί από την Καππαδοκία που έφτασαν στον ελλαδικό χώρο ως «ανταλλάξιμοι» με τους μουσουλμάνους της Βόρειας Ελλάδας το 1924. Έκαναν εντύπωση στους Ελλαδίτες ως κάτι εξωτικό. Και βέβαια ενέπνευσαν ζωγράφους, ποιητές, μουσικούς. Πέρασαν και στη θεατρική τέχνη ως ο τύπος του «ανατολίτη» στις θεατρικές επιθεωρήσεις. Αντιμετωπίστηκαν ως περιπτώσεις που προκαλούσαν το γέλιο με τα ανύπαρκτα ή φτωχά ελληνικά τους, αλλά και την παιδική τους αθωότητα. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης τους φιλοξένησε στη σπουδαία «Αυλή των θαυμάτων» του, στο πρόσωπο του Ιορδάνη, του γέροντα που κούρνιασε στον τενεκεδένιο προσφυγικό συνοικισμό και περνά τη μέρα του σε ένα πρόχειρο χαγιάτι - παρατηρητήριο αναπολώντας την πατρίδα του και φιλοσοφώντας. Μαζί με τους άλλους ενοίκους της Αυλής, θα αναγκαστεί στο τέλος του έργου να ξεριζωθεί πάλι, γιατί η Αυλή θα γίνει πολυκατοικία, ακολουθώντας τη ροή των πραγμάτων της εποχής εκείνης που…

Του Πάνου Σκουρολιάκου * Καλοδεχούμενη η αφιέρωση στα του αρβανίτικου πολιτισμού από όσους την επιχειρούν και σπουδαία η μεταλαμπάδευση στις νεότερες γενιές του πλούτου των αρβανίτικων τραγουδιών. Η δραστηριοποίησή μου πολιτικά στην Περιφέρεια Αττικής με έφερε σε επαφή με έναν πολυποίκιλο κόσμο, περιδιαβαίνοντας οριζοντίως και καθέτως το κομμάτι εκείνο της Αττικής που αγκαλιάζει το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας και του Πειραιά. Από τα Μέγαρα έως τις Ερυθρές και από τον Ωρωπό έως τον Μαραθώνα, το Σούνιο και τη Βούλα. Δυναμικές πολιτισμικές κοινότητες ζουν και δημιουργούν εδώ. Ξεχωριστή θέση έχουν οι Αρβανίτες, εγκατεστημένοι από τον ενδέκατο αιώνα πέριξ των Αθηνών, ως φρουρά και γενναίο ανάχωμα απέναντι σε όποιον εχθρό θα απειλούσε την πόλη. Ήρθα σε επαφή βεβαίως με τους ανθρώπους αλλά ανέτρεξα και στην ιστορία τους με βιβλίο -κορμό για τη μελέτη μου, το πόνημα του σημαντικού ερευνητή- συγγραφέα και αρχιτέκτονα Κώστα Μπίρη. Ζω καθημερινά την υπερηφάνεια για την καταγωγή τους των φίλων Αρβανιτών, αλλά και την αγάπη τους για την παράδοσή τους, τις φορεσιές, τους χορούς και τα τραγούδια τους. Αυτά τα τραγούδια, λοιπόν, έχουν έναν ιδιαίτερο τρόπο να σου τραβούν την προσοχή. Φέρουν την παμπάλαια καταγωγή τους, την γοητευτική μελωδία τους και τον εντελώς δικό τους, ιδιαίτερο ρυθμό, με…