Ο αθηναϊκός λοιμός στον «Οιδίποδα Τύρανο»

Ο λοιμός που ξέσπασε στην αρχαία Αθήνα το 430 π.Χ. αναστάτωσε την πόλη - κράτος και έφτασε ως εμάς μέσα από το Β' βιβλίο της Ιστορίας του Θουκυδίδη. Εκεί υπήρχε η «ψυχρή» αποτύπωση των γεγονότων, όπου αναφέρονται η συμπτωματολογία της νόσου, η αντιμετώπισή της, τα φαινόμενα δεισιδαιμονίας και υστερίας που εκδηλώθηκαν και εντέλει το αποτύπωμα που άφησε στην κοινωνία της Αθήνας εκείνη η «πανδημία». Πληροφορούμαστε από τον Θουκυδίδη πως οι γιατροί της πόλης έδωσαν μεγάλο αγώνα ενάντια στο κακό. Κατέληξαν να αποτελούν οι ίδιοι εύκολο θύμα του λοιμού και πολλοί να χάσουν τη ζωή τους. Ο Σοφοκλής γράφει τον «Οιδίποδα Τύραννο» το 428, μόλις δύο χρόνια μετά την εκδήλωση του λοιμού. Ο μύθος είναι γνωστός. Μαθαίνοντας ο Λάιος, βασιλιάς της Θήβας, πως σύμφωνα με χρησμό του μαντείου των Δελφών το παιδί του, που θα γεννιόταν από τη γυναίκα του Ιοκάστη, κάποια στιγμή θα τον σκότωνε και θα παντρευόταν τη μητέρα του, το απομακρύνει με διαταγή να εγκαταλειφθεί στον Κιθαιρώνα. Παρά τη βασιλική εντολή, ένας βοσκός αναλαμβάνει τη φροντίδα του, το παιδί σώζεται και η προφητεία σε βάθος χρόνου εκπληρώνεται. Εκείνο το έκθετο παιδί με τα τραυματισμένα πόδια βασιλεύει στη Θήβα μέσα σε παντελή άγνοια για την καταγωγή του, ως Οιδίπους,…

Continue Reading Ο αθηναϊκός λοιμός στον «Οιδίποδα Τύρανο»

Βαδίζοντας πλάι στον Θύμιο Καρακατσάνη

Δεν έχω ακριβή στατιστικά στοιχεία, αλλά νομίζω ότι τα βιβλία της κατηγορίας «Βιογραφία» ή «Αυτοβιογραφία» που αφορούν ηθοποιούς είναι περισσότερα από κάθε άλλη κατηγορία βιογραφουμένων. Αυτή η διαπίστωση έχει τη δικαιολογία της. Η τέχνη του ηθοποιού πεθαίνει άμα τη γενέσει της. Αληθινά, τίποτα χειροπιαστό δεν μένει μετά την παράσταση. Ό,τι διασώζεται φωλιάζει στην ψυχή και το μυαλό των θεατών. Ακόμα, κάποιες φωτογραφίες και ίσως ένα κινηματογραφημένο «ντοκουμέντο». Χρησιμοποιώ αυτή την έκφραση γιατί κανένας φακός δεν μπορεί διά της αντιγραφής του να αναπαραγάγει την ένταση και τη μαγεία της θεατρικής σκηνής. Ένα από τα θεατρικά ιερά πρόσωπα της πατρίδας μας υπήρξε ο Θύμιος Καρακατσάνης. Ο Θύμιος δεν μας άφησε κάποια βιογραφία. Τον «βιογραφεί» η Ρούλα, η γυναίκα της ζωής του, αφηγούμενη τη ζωή της μαζί του στο υπέροχο «Μάθημα σιωπής» από τις εκδόσεις Καλέντη. Παίρνοντάς μας μαζί της σε όσα συνέβησαν ανάμεσά τους από την πρώτη γνωριμία ενός περίεργου πλάσματος που σπούδαζε στο θέατρο του Κουν με την κοπέλα που πέρναγε τις ημέρες της στο μαγαζί της στην Καλλιθέα, ζούμε ένα γοητευτικό ταξίδι ανάμεσα στις χαρές αλλά και τις πολλές-πολλές πίκρες του θεάτρου. Αυτός ο «περίεργος» και η κοπελιά από την Πάτρα έμελλε, πιασμένοι χέρι-χέρι, να διακονήσουν τον χώρο του θεάτρου,…

Continue Reading Βαδίζοντας πλάι στον Θύμιο Καρακατσάνη

Η μουσική κωμωδία και ο Μπρεχτ

Κραταιό είδος ψυχαγωγικού θεάματος η «μουσική κωμωδία», συνδυάζει μουσικές σκηνές και διάλογο σε πρόζα με ασήμαντη συνήθως πλοκή και ρηχό περιεχόμενο. Ήταν πάντα όμως ένα είδος αγαπητό στο κοινό, ακριβώς λόγω του μουσικού της χαρακτήρα και της απλότητάς της σε πλοκή και νοήματα. Ήταν κάτι σαν αυτό που σήμερα ονομάζουμε «σαπουνόπερα» στο τηλεοπτικό τοπίο. Το «κωμειδύλλιο» ενσωμάτωσε τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν ένα έργο ως «μουσική κωμωδία», δίνοντας εξαιρετικούς καρπούς. Αυτού του είδους η «μετ’ ασμάτων ελαφρά κωμωδία» αναπτύχθηκε στην αθηναϊκή σκηνή του 19ου αιώνα, με πλήθος ηθογραφικά και ρομαντικά στοιχεία. Ως θεατρική περιοχή, το κωμειδύλλιο αποτέλεσε ένα συμπαγές και ευδιάκριτο είδος μουσικής κωμωδίας, που εξέφρασε την αισθητική και τις ανάγκες ψυχαγωγίας μιας ολόκληρης εποχής. Στην Ελλάδα, υπήρξαν και πολλά άλλα είδη μουσικών κωμωδιών, ποικίλης αισθητικής προέλευσης. Το στοιχείο όμως που δέσποζε ήταν εκείνο της «ελαφράς» γραφής και παράστασης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η μουσική κωμωδία γνώρισε εποχές μεγάλης άνθισης. Πάντα οι ποιοτικές ταχύτητές της ήταν ποικίλες. Επικεντρωνόμενος στη λαϊκή αποδοχή του είδους, ο σπουδαίος μαρξιστής θεατρικός συγγραφέας και σκηνοθέτης Μπέρτολτ Μπρεχτ υιοθέτησε τη φόρμα του, προικίζοντάς την με άξια λόγου πλοκή και βέβαια ενδιαφέρουσα πολιτικο-φιλοσοφική τοποθέτηση. Έτσι, ενέταξε ένα κοσμαγάπητο λαϊκό θεατρικό είδος στη μέσω του θεάτρου αισθητική και ιδεολογική εργασία του.…

Continue Reading Η μουσική κωμωδία και ο Μπρεχτ

Τα τραγούδια και οι μουσικές του Καραγκιόζη

Βασικό στοιχείο των παραστατικών τεχνών υπήρξε πάντα η μουσική. Χορογραφεί κανείς πάνω στη μουσική. «Ντύνει» την κινηματογραφική αφήγηση με μουσική. Πλουτίζει μια θεατρική παράσταση, την εξελίσσει και την αναδεικνύει με τη μουσική και τα τραγούδια. Αυτές οι μουσικές και τα τραγούδια αντιστοιχούν και πηγάζουν μέσα από την αισθητική των θεατρικών ειδών και των έργων, των οποίων αποτελούν αναπόσπαστο μέρος συνδημιουργίας. Μια κωμωδία του Αριστοφάνη, έχει τις δικές της ιδιαίτερες ανάγκες. Τόσο στις μουσικές πάνω στις οποίες θα βασισθεί η όρχηση, όσο και στο τραγούδισμα των χορικών του έργου. Τον ανάλογο μουσικό κόσμο αναζητούν οι μουσικές και τα άσματα σε ένα έργο αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, μιας παράστασης Comedia dei Arte, ενός κωμειδυλλίου, μιας μουσικής επιθεώρησης, κ.λπ. Τις δικές του μουσικές και τραγούδια, δημιούργησε και το Ελληνικό Θέατρο Σκιών. Παρ’ ότι πρόκειται για μια παραστατική τέχνη που βασίζεται στην απεικόνιση ηρώων και δράσης στον φωτισμένο μπερντέ, με τους δικούς της αυστηρούς αισθητικά όρους, αναζήτησε εν τούτοις τη συνδρομή της μουσικής και των τραγουδιών για να κάνει τις παραστάσεις της ελκυστικότερες. Συνδύασε αριστοτεχνικά το οπτικό στοιχείο με το ηχητικό, δημιουργώντας μουσικές και τραγούδια - σύμβολα που παραπέμπουν σε συγκεκριμένους ήρωες. Έχουμε λοιπόν το τραγούδι του μπάρμπα Γιώργου, του Εβραίου, το χασαποσέρβικο που χορεύει…

Continue Reading Τα τραγούδια και οι μουσικές του Καραγκιόζη

Τα λοξά της Καθαροδευτέρας

Βρίσκαμε πάντα τον τρόπο να ξεφύγουμε από τα τετριμμένα σ' αυτόν τον τόπο. Η περίοδος της Αποκριάς που κλείνει με την Καθαρή Δευτέρα, έδινε την ευκαιρία για παρεκκλίσεις, κρυφές διαμαρτυρίες, συμβολικές αντιστάσεις. Εκτός από τα πανελλήνια έθιμα της ημέρας που εστιάζονται στα εδέσματα και την προ του Πάσχα νηστεία, σε πολλές περιοχές της χώρας μας, οργανώθηκαν κάποια έθιμα υπό μορφήν δρώμενων, με έντονο το θεατρικό στοιχείο δηλαδή, που δήλωναν το δέσιμο της κοινότητας, την διαμαρτυρία για τα δεινά από τους κατακτητές, κ.ο.κ. Ένα από τα γνωστότερα έθιμα είναι και το «Γαϊτανάκι» που έφτασε στον Ελλαδικό χώρο από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Δώδεκα είναι οι χορευτές που παίρνουν μέρος, όσοι και οι μήνες του χρόνου. Ο χορός είναι κυκλικός και συμβολίζει τον κύκλο της ζωής. Πάνω απ' όλα όμως, το μπλέξιμο των γαϊτανιών, συμβολίζει τη σύμπνοια, την αλληλεγγύη και την κοινή καταγωγή. Με ρίζες στην τουρκοκρατία, το έθιμο του Αγά στη Χίο, αναβιώνει ως τις μέρες μας. Ήταν ένας τρόπος διαμαρτυρίας των ραγιάδων, απέναντι στην αυταρχική και άδικη αντιμετώπισή τους από τον κατακτητή. Το πρωί της Καθαρής Δευτέρας λοιπόν, ο «Αγάς» μαζί με τη συνοδεία του που αποτελείται από ζαπτιέδες, γραμματικούς κ.λπ., εισέρχεται στο χωριό και δικάζει τους συμμετέχοντες…

Continue Reading Τα λοξά της Καθαροδευτέρας

Των Ελλήνων οι κοινότητες

Παμπάλαια η ανάγκη να βρισκόμαστε. Να συζητούμε τρώγοντας, να διασκεδάζουμε και βέβαια να πίνουμε παρέα. Αυτό το «συν - πίνειν» γέννησε το συμπόσιο. Τη σύναξη φίλων, γειτόνων συντοπιτών, ομότεχνων, ομοϊδεατών, ανθρώπων που έχουν τις ίδιες αγωνίες, τις ίδιες αγάπες, τα ίδια πάθη. Από τους αρχαίους χρόνους οι Έλληνες αγαπούσαν ιδιαίτερα αυτές τις συναθροίσεις ανθρώπων που τρώγουν, πίνουν και διασκεδάζουν. Συμμετείχαν μάλιστα συνεισφέροντας όλοι σε είδος. Φαγητό, πιοτό, κι ότι ο καθείς είχε να προσφέρει. Στην αρχαιότητα, η όλη διαδικασία ξεκινούσε με τα εδέσματα. Στη συνέχεια ερχόταν το κρασί και οι σπονδές. Μετά σειρά είχαν τα παιχνίδια αλλά και οι χορεύτριες και οι εταίρες. Το ξεφάντωμα. Η μέθη. Η ψυχική απογείωση. Παμπάλαιο λοιπόν το δέον του συναθροίζεσθαι. Και ήταν οι καλύτερες περίοδοι για το γένος μας εκείνες που το κοινοτικό πνεύμα ήταν δυνατό, ενεργό και παραγωγικό. Οι πόλεις - κράτη της αρχαιότητας δίνουν τη θέση τους στα γεωγραφικά διαμερίσματα. Η αρχαία Αθήνα, η Σπάρτη και οι Θήβες, υποχωρούν στους Ρουμελιώτες και Πελοποννήσιους, Κρητικούς και Μακεδόνες. Τα Ελευσίνια Μυστήρια δίνουν τη θέση τους στο πανηγύρι του Άη - Γιάννη, τα Εισόδια της Θεοτόκου ή το πανηγύρι του Άη - Λια. Και οι Έλληνες ανταμώνουν, τρώγοντας, πίνοντας, διασκεδάζοντας, απαγγέλλοντας ύμνους ή τραγουδώντας και…

Continue Reading Των Ελλήνων οι κοινότητες

Μισές δουλειές;

Καλό είναι στον δημόσιο τουλάχιστον βίο, να μην γίνονται μισές δουλειές. Αναφέρομαι στο θέμα της δημιουργίας του οργανισμού διαχείρισης των πνευματικών δικαιωμάτων των Ελλήνων δημιουργών. Συνθετών και στιχουργών. Μετά τον νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα που ψήφισε η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και τον τερματισμό λειτουργίας της μονοπωλιακού χαρακτήρα ιδιωτικής εταιρείας που δέσποζε στον χώρο, της ΑΕΠΙ δηλαδή, οι δημιουργοί έμειναν ακάλυπτοι. Μονόδρομος ήταν η δημιουργία ενός δικού τους φορέα. Έως ότου όμως υλοποιείτο το εγχείρημα αυτό, θα έμεναν χωρίς εισπράξεις από τη δημόσια εκτέλεση της πνευματικής τους περιουσίας. Τότε λοιπόν, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δημιούργησε την Ειδική Υπηρεσία Έκτακτης Διαχείρισης (ΕΥΕΔ), με αποστολή, να λειτουργήσει σαν εισπρακτικός φορέας και να αποδώσει τα δικαιώματα έως ότου δημιουργηθεί ο φορέας των δημιουργών. Αυτή η εταιρεία λοιπόν, έκανε 11 εκατομμύρια ευρώ τζίρο, απέδωσε στο Δημόσιο υπό μορφήν φόρου 2,5 εκατομμύρια και έκανε ήδη δύο διανομές, ενώ αναμένεται και μία τρίτη. Εν τω μεταξύ ταχέως οργανώθηκε και ο εισπρακτικός φορέας των δημιουργών, η Εταιρεία Δικαιούχων Έργων Μουσικής (ΕΔΕΜ). Και να που εμφανίσθηκαν ιδιώτες με πρόθεση να εκπροσωπήσουν κάποιους δημιουργούς, οργανώνοντας νέες ΑΕΠΙ. Ο χρόνος δούλευε σε βάρος των δημιουργών και της ΕΔΕΜ. Είναι γνωστός ο αγώνας των Ελλήνων δημιουργών για να αποσπάσουν την πολυπόθητη…

Continue Reading Μισές δουλειές;