Για τον Κώστα Μουρσελά

Του Πάνου Σκουρολιάκου *

Αν στα λεξικά για κάθε λήμμα υπήρχε και μια φωτογραφία, στο λήμμα «σεμνότητα» θα έπρεπε να εμφανίζεται η φωτογραφία του συγγραφέα Κώστα Μουρσελά. Η πρώτη μου επαφή μαζί του…

Αν στα λεξικά για κάθε λήμμα υπήρχε και μια φωτογραφία, στο λήμμα «σεμνότητα» θα έπρεπε να εμφανίζεται η φωτογραφία του συγγραφέα Κώστα Μουρσελά.

Η πρώτη μου επαφή μαζί του ήταν βεβαίως μέσα από τα έργα του. Κατ’ αρχήν με το εμβληματικό «Εκείνος κι Εκείνος» και τους ανεπανάληπτους Διαμαντόπουλο και Μιχαλακόπουλο στους ρόλους του Λουκά και του Σόλωνα, που ξεγλίστρησε από τη χουντική λογοκρισία και παιζόταν στην τηλεόραση εκείνη τη μαύρη περίοδο. Μετά με τα θεατρικά του έργα «Άνθρωποι και άλογα» και «Η κυρία δεν πενθεί» στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, το «Ω τι κόσμος μπαμπά» στο Θέατρο Σάτιρας και πολλά ακόμη, έως την πεζογραφία του, με κορυφαίο το μυθιστόρημα «Βαμμένα κόκκινα μαλλιά».

Το καλοκαίρι του 2011 θέλαμε να ανεβάσουμε στο θέατρο το «Εκείνος κι Εκείνος». Του ζητήσαμε την άδεια. Δέχτηκε με χαρά. Αλλά, ω της σεμνότητας, μας είπε: «Είσαστε σίγουροι, βρε παιδιά, πως θέλετε να το ανεβάσετε; Μήπως χάσετε τα λεφτά σας; Λέει κάτι σήμερα;».

Ο Μουρσελάς ήξερε ότι έχει να πει πολλά ο λόγος του και τότε και στο μέλλον, όπως και την εποχή της δικτατορίας. Γιατί ο Μουρσελάς δεν έγραψε επικαιρικά. Έκανε κείμενα βγαλμένα από τα σπλάχνα της Ιστορίας και της ανθρώπινης ύπαρξης και ως εκ τούτου επίκαιρα για κάθε εποχή. Θα θυμάμαι πάντα την ευγενική του αγανάκτηση για τις τρέχουσες εξελίξεις στη χώρα μας εκείνη την πρώτη περίοδο των Μνημονίων και του τρόπου που αντιμετώπιζαν τον ελληνικό λαό οι τότε κυβερνώντες.

Μιλώντας με τους Α. Φωστιέρη και Θ. Νιάρχο για το περιοδικό «Λέξη» το 1993, ο παλιός ΕΠΟΝίτης Κώστας Μουρσελάς, που ακολούθησε όλη τη διαδρομή της ηττημένης στον Εμφύλιο Αριστεράς, δηλώνει: «Πάει καιρός που έπαψα να κρίνω πολιτικά συστήματα, ιδεολογίες, κοινωνικές πραγματικότητες. Όλα αυτά μπορεί να επηρέασαν ζωές, συνειδήσεις, ψυχολογίες, να διαμόρφωσαν ανθρώπους, να γέννησαν το έγκλημα, την προδοσία, φιλοδοξίες, τραμπούκους και ήρωες, και μάρτυρες και αγίους, μπορεί από αυτό το πάνθεον να προέρχονται και οι σημερινοί δυνάστες μας ή και κάποιες ελπίδες μας, όμως εγώ γράφοντας δεν θέλω να γράψω Ιστορία, να ερμηνεύσω την Ιστορία, δεν θέλω να απολογηθώ, δεν θέλω να καταγράψω την πορεία του τόπου μου, τουλάχιστον δεν ήταν αυτή η πρόθεσή μου όταν έγραφα τα ‘Βαμμένα Κόκκινα Μαλλιά’. Απλώς ήθελα να εκθέσω τον άνθρωπο πριν απ’ όλα, να φτάσω στον πυρήνα της ύπαρξής του».

Χωρίς πομπώδεις εκφράσεις προθέσεων, ξορκίζοντας την παραταξιακή λογοτεχνία, εν τέλει ο Μουρσελάς μας παραδίδει μια δυνατή και προικισμένη αισθητικά εκδοχή της Ιστορίας, αναδεικνύοντας τον βαθύ πυρήνα των πραγμάτων. Μας δίνει την αληθινή εκδοχή της Ιστορίας του τόπου και των ανθρώπων του, με ειλικρίνεια και απόλυτη εντιμότητα. Στο επίκεντρο του έργου του είναι ο άνθρωπος απέναντι στα δεινά της εποχής του και αυτό είναι βαθιά προοδευτικό. Αλλά ήταν, όπως είπαμε, αρκετά σεμνός, ώστε να ομολογήσει και στον εαυτό του τον ίδιο πως ερμήνευε τελικά την Ιστορία, δίνοντας σήματα ελπιδοφόρας πορείας.

Εν τέλει ανεβάσαμε το «Εκείνος κι Εκείνος». Στους ρόλους ο γράφων και ο Τάσος Χαλκιάς. Σκηνοθέτης ο Γιάννης Καραχισαρίδης και σκηνογράφος – ενδυματολόγος ο Αντώνης Χαλκιάς. Ειλικρινά κανένας άλλος ρόλος δεν μου ζήτησε τόσα πολλά. Πρώτη φορά ήμουν στο απόλυτο σκοτάδι ως προς την έκβαση του αποτελέσματος. Ο θεατρικός λόγος του Μουρσελά δεν μοιάζει με κανέναν άλλο. Είναι απόλυτα προσωπικός και υπέροχα γοητευτικός.

Η βραδιά της πρεμιέρας με παρόντες ανάμεσα στο κοινό τους Κώστα Μουρσελά και Γιώργο Μιχαλακόπουλο (ο Βασίλης Διαμαντόπουλος είχε «φύγει»), αλλά και τον σημερινό πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, ήταν από τις ωραιότερες στιγμές που έχω ζήσει αυτά τα σαράντα χρόνια στο θέατρο. Η απήχηση έργου και παράστασης ήταν συγκλονιστική εμπειρία.

Στην ίδια συζήτηση που προανέφερα, ο συγγραφέας καταλήγει: «… Παντού και πάντα θα παλεύει το καλό με το κακό».

Σε αυτήν τη διαπάλη ο Κώστας Μουρσελάς, στρατευμένος πάντα με το μέρος του καλού, έως το 2017 που «έφυγε», έδωσε τις δικές του σπουδαίες μάχες. Και ακόμα μας άφησε πνευματικά εφόδια να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για το καλό, με τα έργα του, τις σκέψεις του, την υποδειγματική του στάση ζωής.

* Μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9091636/gia-ton-kosta-moursela   )

ΤΡΟΜΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ

                     

  ΤΡΟΜΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΙΟΤΗΤΑ (ΜΠΕΡΤΟΛΤ ΜΠΡΕΧΤ)

  Γράφει ο Πάνος Σκουρολιάκος*

   Ποτέ μη λες ποτέ. Την εποχή της μεταπολίτευσης, αποχαιρετώντας τη χούντα νομίζαμε πως είχαμε τελειώσει οριστικά  με φασισμούς, ναζισμούς και δικτατορίες. Αυτό που ζούμε τώρα, μας επιβεβαιώνει το  ορθόν του :«Ποτέ μη λες ποτέ».

   Κάτι τέτοιες στιγμές, θυμόμαστε το βιβλίο- συντροφιά εκείνης της εποχής. Το  είχε εκδώσει ο Γιώργος Χατζόπουλος  («Κάλβος» 1970), και ήταν το θεατρικό έργο του Μπέρτολτ  Μπρέχτ  «Τρόμος και Αθλιότητα του Τρίτου Ράιχ» σε μετάφραση Αγγέλας Βερυκοκάκη,

  Εξόριστος από  το ναζιστικό καθεστώς του Χίτλερ ο Μπρεχτ, γράφει  ανάμεσα στα 1937 – 39, εικοσιτέσσερις  σκηνές που περιγράφουν   τη ζωή   στη Γερμανία της εποχής. Κάποιες , τις ανεβάζει  ο ίδιος  στο Παρίσι, με ηθοποιούς,  εξόριστους Γερμανούς εργάτες.  Αριστοτεχνικά  παρουσιάζει  την  πνιγηρή ατμόσφαιρα μέσα στην οποία εξελίσσεται η δημόσια και η  ιδιωτική ζωή στην πατρίδα του.

Πως  μπλέκεται  κανείς  στο θανατηφόρο  δίχτυ του ναζισμού;

 Η Εβραία  Ιουδήθ είναι  παντρεμένη και ευτυχισμένη με τον Γερμανό  γιατρό Φρίτς.  Στον μονόλογό της, αποκαλύπτεται  ο εφιαλτικός  τρόπος που το χιτλερικό καθεστώς  διέβρωσε ακόμα και τις ερωτικές σχέσεις.  Στην «πρόβα αποχαιρετισμού», λέει : «Την περασμένη βδομάδα  Φριτς,
ανακάλυψες , (κρίνοντας εντελώς αντικειμενικά), ότι το ποσοστό
των Εβραίων ανάμεσα στους επιστήμονες  “δεν είναι και τόσο μεγάλο”». Και πιο κάτω: « …Τι τούς έκανα ε γ ώ ; Ποτέ μου δεν ανακατεύτηκα στην  πολιτική .
Ψήφισα εγώ τον Τέλμαν και τούς άλλους κομμουνιστές ;
Είμαι μια αστή νοικοκυρά …».

 Ο Τρόμος ελλοχεύει παντού. Στον «Σπιούνο» ένα ζευγάρι  κλείνει  τα μάτια σ ότι γίνεται έξω από  το  σπίτι, αλλά κρατάει την «πολυτέλεια» να  συζητά διαφωνώντας   με  την ναζιστική κόλαση  ιδιωτικά  και  χαμηλόφωνα. Δοκιμάζει όμως  την απόλυτη έκπληξη:  Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας συζήτησης, ο  μικρός γιός,  εξαφανίζεται, και οι γονείς   φοβούνται   ότι θα  τους «καρφώσει» στη Χιτλερική Νεολαία!

Γυναίκα: «… Καλύτερα θα κανες να πρόσεχες τη γλώσσα σου. Σπάω το κεφάλι μου αν είπες … ότι δεν μπορεί να ζήσει κανείς στη Χιτλερική Γερμανία.»

Άντρας: «Δεν το είπα καθόλου .»

Γυναίκα: «Κάνεις σα να μουνα εγώ η αστυνομία. Βασανίζω το μυαλό μου τι μπορεί ν άκουσε ο μικρός.»

Άντρας: «Η λέξη Χιτλερική Γερμανία, δεν υπάρχει καν στο λεξιλόγιό μου.»

Γυναίκα: «Δεν είναι όμως τέτοιο παιδί, να πάει να καταδώσει κάποιον…»

Άντρας: «Είναι  εκδικητικός. Ίσως επειδή του πήρα το βάτραχό του…»

  Το  παιδί ξαφνικά εμφανίζεται. Το είχε σκάσει απλώς για να παίξει… Οι γονείς του όμως  απαξίωσαν τους εαυτούς τους, τις αρχές και το ήθος τους μπροστά στον ναζιστικό φόβο.

 Σε άλλα κομμάτια οι γιατροί δεν πρέπει να ρωτάνε την αιτία ασθενείας , γιατί μπορεί να αρρώστησε κάποιος  λόγω των  συνθηκών  εργασίας στο εργοστάσιο. Οι δικαστές θα πρέπει να πείθονται από τις καταθέσεις των ανθρώπων του καθεστώτος.  Η διχόνοια σπέρνεται εντέχνως   ανάμεσα στους κρατουμένους στα τάγματα εργασίας, και  οι δημοσιογράφοι –  διαφημιστές του καθεστώτος ωραιοποιούν τις  απάνθρωπες  συνθήκες   στα εργοστάσια του τρίτου Ράϊχ:  «Κανένα χέρι δε μένει πια  ακίνητο, κανένα γρανάζι δε σκουριάζει στη Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ!»

  Το Τρίτο Ράϊχ παρήλθε. Ο Μπέρτολτ  Μπρεχτ, γύρισε στη Γερμανία, δημιούργησε το θρυλικό θέατρο  «Μπερλίνερ Ανσάμπλ» και πέρασε τη ζωή του γράφοντας και σκηνοθετώντας.  Ο Τρόμος και η Αθλιότητα  όμως,  παραμένουν και   αναζητούν ευκαιρίες.

  Στην Ελλάδα του 2013, κάποιοι, για να φρενάρουν τον αγώνα του λαού για την ανατροπή  της  κρίσης (τους)   και των  μνημονίων (τους) , σκαρφίστηκαν να ζωντανέψουν έναν φρικτό εφιάλτη του παρελθόντος.  Με πλήρη απουσία και της παραμικρής ευθύνης απέναντι στον λαό και την ιστορία, αποφάσισαν  να νεκραναστήσουν τον ναζισμό. Το σχεδίασαν  αυτό το έγκλημα  στα υπόγειά τους, το έβγαλαν στο φώς του ήλιου, και του έδωσαν και κοινοβουλευτική νομιμοποίηση. Όμως το φίδι, τσιμπάει τους πάντες. Ακόμα και το χέρι που επώασε το αυγό του. Τώρα τρέχουν, ή καμώνονται πως τρέχουν.

 Ο ελληνικός λαός, τους γυρνάει την πλάτη, και δηλώνει : ΠΟΤΕ ΠΙΑ!

(Δημοσιεύθηκε στην ΑΥΓΗ).

 * Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής.