Μάσκα (εφημ.ΑΥΓΗ 16.3.2019)

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Πανάρχαια είναι η ανάγκη του ανθρώπου να αποκρύψει στοιχεία του χαρακτήρα ή της προσωπικότητάς του προβάλλοντας ταυτόχρονα κάποια άλλα χαρακτηριστικά που δεν είναι δικά του.

Εργαλείο γι’ αυτήν τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε κάτι άλλο, σε κάτι που θα ήθελε να είναι, σε κάτι που φοβάται και για να το ξορκίσει το «φορά», το «υποδύεται», είναι η μάσκα. Συντροφεύει την ανθρώπινη ύπαρξη στα καλά και τα δύσκολα, από το λυκαυγές του ανθρώπινου πολιτισμού. Φοβάται τα ζώα και γι’ αυτό χρησιμοποιεί τα κεφάλια τους και τις προβιές τους ώστε να τα αντιμετωπίσει. Τη δική τους δυναμική έχουν οι πολεμικές μάσκες, ενώ οι νεκρικές στην αρχαία Αίγυπτο και στην αρχαία Ελλάδα κρύβουν το νεκρό πρόσωπο, συμμετέχοντας στη λατρεία των νεκρών προγόνων. Ακόμα, από τα πρώτα βήματα του πολιτισμού συνυπάρχουν οι γονιμικές μάσκες μαζί με εκείνες που δηλώνουν κοινωνική θέση. Στην Αφρική, η μάσκα παίζει σημαντικό ρόλο σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής, με εκείνες που συνοδεύουν τις τελετές ενηλικίωσης να κυριαρχούν.

Το είδος της μάσκας που έφτασε ως εμάς με συνεχή παρουσία δια μέσου των αιώνων είναι η θεατρική μάσκα. Για την παρουσίαση του αρχαίου δράματος, με το δεδομένο ότι οι ηθοποιοί έπαιζαν περισσότερους του ενός ρόλους, αλλά και για λόγους αισθητικούς και τεχνικούς, η μάσκα έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο στην παράσταση. Στην αρχαία Ελλάδα άλλωστε, η μεταμφίεση ήταν συνυφασμένη με τα διονυσιακά δρώμενα. Με οδηγό τα αγγεία της αρχαιότητας, ανακαλύπτουμε μαλλιαρούς τραγόμορφους χορευτές που προφανώς συμμετείχαν στα Μεγάλα Διονύσια ως οπαδοί του θεού Διονύσου. Αυτές οι θεατρικές μάσκες αποτέλεσαν την απαρχή της μάσκας των παραστατικών τεχνών που χρησιμοποιούμε έως σήμερα. Αυτή την εποχή, τα υλικά από τα οποία κατασκευάζονταν οι μάσκες ήταν από πηλό ή δέρματα ζώων και ήταν ζωόμορφες. Ο πρώτος που κατασκεύασε μάσκες με ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ήταν -σύμφωνα με την παράδοση- ο Θέσπις, που περιόδευε με το κάρο του δίνοντας παραστάσεις στα χωριά της Αττικής. Και η τέχνη της μάσκας συνεχώς εξελισσόταν. Υπήρχαν μάσκες για τις τραγωδίες, διαφορετικές για τις κωμωδίες και ξεχωριστές για τα σατυρικά δράματα. Τη μάσκα, μαζί με την τέχνη του θεάτρου παρέλαβαν από τους αρχαίους Έλληνες οι Ρωμαίοι. Καθώς το επάγγελμα του ηθοποιού έμπαινε σε κάποιο πλαίσιο που προϋπέθετε γνώση, μελέτη και εν τέλει μαστοριά, η χρησιμοποίηση της μάσκας απαιτούσε ξεχωριστό χειρισμό από τους θεατρίνους. Φορώντας τη μάσκα, ο ηθοποιός δραπετεύει από τον εαυτό του, παίζει με υψηλούς συμβολισμούς και εκπέμπει τη μαγική δύναμη του χαρακτήρα που παριστά η μάσκα.

Από τους Ρωμαίους, η μάσκα περνά στα μεσαιωνικά μυστήρια και από εκεί στην Αναγέννηση και στην Κομέντια ντελ Άρτε. Εδώ υπάρχει πια μια τεράστια ποικιλία μασκών με συγκεκριμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά για την καθεμιά της, ανάλογα με τον ρόλο που υπηρετεί. Το θέατρο ΝΟ στην Ιαπωνία, εξελισσόμενο παράλληλα με το θέατρο της Ευρώπης, παρουσιάζει και αυτό έναν μεγάλο αριθμό μασκών. Υψηλής αισθητικής είναι οι μάσκες που συναντάμε στη Βενετία. Τα φίνα υλικά με τα ευφάνταστα σχέδια έκρυβαν το πρόσωπο των ευγενών, ανδρών και γυναικών, που δεν ήθελαν να αποκαλυφθεί η ταυτότητα τους, καθώς εξυπηρετούσαν παράνομες δραστηριότητες, παράνομες σχέσεις και πολιτικά σκάνδαλα. Από εκεί έως σήμερα στο βενετσιάνικο καρναβάλι η μάσκα είναι η μεγάλη πρωταγωνίστρια.

Στις μέρες μας, η μάσκα εκτός θεάτρου ζωντανεύει και την περίοδο της αποκριάς. Είτε ως παραδοσιακή μάσκα στις Μπούλες της Νάουσας και τους «κουδουνάδες» που συναντάμε σε πολλές περιοχές της χώρας είτε στις «μουτσούνες» των μασκαράδων του Τριωδίου.

Η μεταμφίεση αποτελεί ψυχολογική ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου. Η συγκάλυψη του προσώπου του τον απενοχοποιεί και τον ξεκουράζει. Η σκωπτική αντιμετώπιση της πραγματικότητας, είτε είναι καλόγουστη είτε πιο χοντροκομμένη και «πιπεράτη», πάντα συγχωρείται σε μια μάσκα.

Η μάσκα άλλωστε είναι σταλμένη από τον θεό. Ήταν το δώρο του θεού Διόνυσου στους πιστούς του για τα Μικρά και Μεγάλα Διονύσια. Αυτή ήταν η βασίλισσα της τελετής, με συμπαραστάτες κρόταλα, τύμπανα, φαλλοφορίες και άφθονο κρασί.

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : https://www.avgi.gr/article/10812/9684757/maska  )

Και στρατιωτικοί και καλλιτέχνες ( ΑΥΓΗ 2.3.2019 )

Η ιδιότητα του στρατιωτικού συνοδεύεται από μια σειρά στερεοτύπων ως προς το προφίλ του κατ’ επάγγελμα στρατιώτη. Γενναίος, σκληρός, τραχύς, αποφασιστικός, αδίστακτος,

Του Πάνου Σκουρολιάκου*


Η ιδιότητα του στρατιωτικού συνοδεύεται από μια σειρά στερεοτύπων ως προς το προφίλ του κατ’ επάγγελμα στρατιώτη. Γενναίος, σκληρός, τραχύς, αποφασιστικός, αδίστακτος, είναι κάποια από χαρακτηριστικά που συγκεντρώνει εκείνος που είναι ενταγμένος στις ένοπλες δυνάμεις μιας χώρας και που πρέπει να είναι έτοιμος να την υπερασπιστεί και με την ίδια τη ζωή του, όποτε και όπου χρειαστεί.

Θα λέγαμε πως τα πιο πάνω χαρακτηριστικά δεν ταιριάζουν στο προφίλ ενός ευαίσθητου καλλιτεχνικού δημιουργού που δημιουργεί έργα τέχνης εμπνεόμενος και συγκινούμενος από ευγενικά ερεθίσματα.Η ιδιότητα του στρατιωτικού συνοδεύεται από μια σειρά στερεοτύπων ως προς το προφίλ του κατ’ επάγγελμα στρατιώτη. Γενναίος, σκληρός, τραχύς, αποφασιστικός, αδίστακτος, είναι κάποια από χαρακτηριστικά που συγκεντρώνει εκείνος που είναι ενταγμένος στις ένοπλες δυνάμεις μιας χώρας και που πρέπει να είναι έτοιμος να την υπερασπιστεί και με την ίδια τη ζωή του, όποτε και όπου χρειαστεί.

Η ιστορία εν τούτοις έχει δείξει πως ένας ευαίσθητος καλλιτέχνης, όταν η ανάγκη το επιβάλει μπορεί να εξελιχθεί σε έναν γενναίο πολεμιστή και πως ένας σκληροτράχηλος πολεμιστής, όταν οι συνθήκες δράσουν ευνοϊκά, μπορεί να μεταμορφωθεί σε έναν αισθαντικό καλλιτέχνη.

Ο μεγάλος τραγικός ποιητής της αρχαιότητος Αισχύλος πολέμησε γενναία κατά των Περσών. Η αίσθηση του μαχητή σημάδεψε το κατοπινό του έργο και μία από τις πιο εμβληματικές τραγωδίες του είναι οι «Πέρσες», που πραγματεύεται τη σπαρακτική απόγνωση των Περσών, για την καταστροφική ήττα τους στη Σαλαμίνα. Ο άλλος σπουδαίος τραγικός ποιητής Σοφοκλής, συμμετείχε ως συνδιοικητής (μαζί με τον Περικλή) του αθηναϊκού στόλου στην επίθεση εναντίον της Σάμου.

Ο μέγιστος των θεατρικών συγγραφέων του 19ου αιώνα Μιλτιάδης Χουρμούζης κατέβηκε στην Ελλάδα από την Κωνσταντινούπολη δεκαεπτά χρονών και πολέμησε καθ’ όλο το διάστημα της Επανάστασης. Με τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους, εκ παραλλήλου με την καλλιέργεια των γραμμάτων, υπηρέτησε και ως αξιωματικός της οριοφυλακής.

Ο ηθοποιός Θεόδωρος Αλκαίος πολέμησε το 1821 και έγραψε τα θεατρικά έργα: «Ο Θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη», «Πιττακός ο Μυτιληναίος», «Η άλωσις των Ψαρών». Θανατώθηκε στις σφαγές του Άργους σε σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Γάλλων.

Ο Γεώργιος Αβραμιώτης, ηθοποιός από την Οδησσό, σκοτώθηκε πολεμώντας στην Πελοπόννησο το 1825. Ο Σπυρίδων Δρακούλης, ηθοποιός κι αυτός από την Οδησσό, μέλος του Ιερού Λόχου του Υψηλάντη, έπεσε στο Δραγατσάνι το 1821. Ο Γεώργιος Λασσάνης (1793-1870) είναι άλλος ένας ηθοποιός από την Οδησσό, με καταγωγή από την Κοζάνη, που αγωνίστηκε το 1821. Ο ομότεχνός του Κωνσταντίνος Αριστίας πολέμησε με τον Ιερό Λόχο. Νωρίτερα, είχε σπουδάσει θέατρο στο Παρίσι με χορηγία του ηγεμόνα Καρατζά. Έγραψε το έργο «Αρμόδιος και Αριστογείτων ή Παναθήναια», ενώ μετέφρασε έργα του Μολιέρου διασκευάζοντάς τα στα «καθ’ ημάς».

Στα νεότερα χρόνια ο κλάδος των στρατιωτικών επεφύλαξε για τα ελληνικά γράμματα σπουδαία συγκομιδή. Ο αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού Παντελής Χορν έγραψε πάνω από τριάντα θεατρικά έργα εκ των οποίων σώζονται δώδεκα πολύπρακτα και τέσσερα μονόπρακτα. Πρωτοποριακά και τολμηρά για την εποχή τους έργα, ταρακούνησαν τον καθωσπρεπισμό του καιρού τους με τα θέματα τους, αλλά και την απαράμιλλη θεατρική τους μαστοριά. Στο Βασιλικό (τότε) Ναυτικό έκανε καριέρα ως γιατρός ο σπουδαίος ποιητής Παύλος Νιρβάνας (Πέτρος Αποστολίδης).

Στα μέσα του εικοστού αιώνα μεγάλος ήταν ο αριθμός των αποφοίτων των παραγωγικών σχολών του στρατεύματος που πέρασαν κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ. Μεγάλη η συγκομιδή και αυτής της κατηγορίας των στρατιωτικών. Αναφέρουμε αντιπροσωπευτικά τον Δημήτρη Τσιτσιπή του Στρατού Ξηράς, που ανακάλυψε την ποίηση, τη ζωγραφική και την ξυλογλυπτική στους τόπους εξορίας που ακολούθησαν τα ανδραγαθήματά του στην Αλβανία και αργότερα στην αντίσταση ενάντια στους κατακτητές.

Ερχόμενοι πιο κοντά χρονικά και μένοντας στο Πολεμικό Ναυτικό, συναντάμε τον Τάσο Κόρφη (Τάσο Ρομποτή), ευαίσθητο ποιητή, που από την ποίησή του αναβλύζει η νοσταλγία της ζωής στη θάλασσα. Ακόμα ο αρχιπλοίαρχος Δημήτρης Γιακουμάκης, που ανέλαβε, ένστολος ων, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, τη συνέχιση της έκδοσης του σημαντικού λογοτεχνικού περιοδικού «Τομές» του -αριστερού- Δημήτρη Δούκαρη, όταν ο τελευταίος απεβίωσε.

Για να έρθουμε στις μέρες μας, ως γιατρός επίσης υπηρέτησε στον Στρατό Ξηράς και ο πεζογράφος Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος. Ο Σπύρος Παπαδογεώργος, αξιωματικός επίσης του Στρατού Ξηράς, στο Μηχανικό, μας έδωσε ένα από τα διαμάντια της σύγχρονης θεατρικής συγγραφής. Πρόκειται για το έργο «Την άλλη Κυριακή», που πρωτοπαρουσιάστηκε στο θέατρο «Στοά».

Αυτό το σημείωμα δεν έχει βέβαια φιλοδοξία ανθολογίας ή ποιοτικής αποτίμησης. Νύξεις κάνει απλώς για ένα θέμα με τη δική του, ξεχωριστή σημασία. Η αγάπη στην πατρίδα μπορεί να κάνει τους πάντες γενναίους στρατιώτες. Αλλά και η ευλογία της ειρηνικής ζωής μπορεί να δώσει καρπούς τέχνης, γεννημένους ακόμα και από τους πιο σκληροτράχηλους στρατιώτες.

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ: http://www.avgi.gr/article/10812/9646285/kai-stratiotikoi-kai-kallitechnes  )

Προκλητικά θεάματα μόνον για άνδρες (Εφημ. ΑΥΓΗ 23.2.2019)

Οι ιστορικοί, καταγράφουν πολλές περιόδους και είδη θεάτρου. Πολλές φορές όμως, παραλείπουν να συσχετίσουν κάποια είδη που ανθούν σε διαφορετικές εποχές και που αν και δεν έχουν άμεση συγγένεια μεταξύ τους ή δεν πιστοποιείται ευθεία διαδοχή του ενός προς το άλλο, εν τούτοις συμπίπτουν ως προς τα μέσα που χρησιμοποιούν και τον ιδιαίτερο σκοπό τον οποίο στοχεύουν.

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Οι ιστορικοί, καταγράφουν πολλές περιόδους και είδη θεάτρου. Πολλές φορές όμως, παραλείπουν να συσχετίσουν κάποια είδη που ανθούν σε διαφορετικές εποχές και που αν και δεν έχουν άμεση συγγένεια μεταξύ τους ή δεν πιστοποιείται ευθεία διαδοχή του ενός προς το άλλο, εν τούτοις συμπίπτουν ως προς τα μέσα που χρησιμοποιούν και τον ιδιαίτερο σκοπό τον οποίο στοχεύουν.

Έτσι λοιπόν, τολμούμε να επισημάνουμε ένα λεπτό νήμα που συνδέει τους ρωμαϊκούς μίμους, με τον βυζαντινό παντόμιμο, έως το αμερικάνικο μπουρλέσκ του 19ου αι. και την αναβίωση του στο σήμερα.

Σε όλη αυτή τη μακρά διαδρομή, θεατρικά είδη με κύρια χαρακτηριστικά το ψυχαγωγικό στοιχείο με σεξουαλικό περιεχόμενο, διασκέδαζαν το ανδρικό κοινό, επιτελώντας ταυτόχρονα και έναν σημαντικό ρόλο κοινωνικό και πολιτικό .

Κατά τη ρωμαϊκή εποχή, παράλληλα με το θέατρο των τραγωδιών και των Ρωμαίων ποιητών, η συντεχνία των θεατρίνων, δημιούργησε ένα νέο είδος θεάτρου, το Μιμόδραμα. Μικρές θεατρικές στιγμές όπου με κωμική και σατιρική διάθεση σχολίαζαν θέματα της καθημερινής ζωής σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, παρωδώντας ταυτόχρονα αρχαίες τραγωδίες ή μυθολογικές αναφορές. Όλο αυτό το θεατρικό εγχείρημα, στηρίζονταν σε άκομψα αστεία, βωμολοχίες και ακόμα, γυναίκες επί σκηνής! Αυτή η τελευταία πρωτοτυπία, ήταν η μεγάλη συνεισφορά του ρωμαϊκού μιμοδράματος στην εξέλιξη του θεάτρου. Η παρουσία της ανυπόδητης γυναίκας στη σκηνή (οι ηθοποιοί εδώ παίζουν ξυπόλητοι), δεν καθιερώθηκε για λόγους απλώς θεατρικού νεωτερισμού. Ανέβηκε η γυναίκα στη σκηνή για να ικανοποιήσει με τη φυσική της παρουσία την έντονη ανάγκη του ανδρικού κοινού στο να απολαμβάνει προκλητικές εικόνες του άλλου φύλου. Επί Βυζαντίου, παρά την επιβολή αυστηρών ηθών από την παντοδύναμη Εκκλησία αλλά και τους αυτοκράτορες, το θέατρο των βυζαντινών παντόμιμων εξελίχθηκε σε ένα είδος το οποίο θεράπευε όχι μόνον τις ανάγκες του θεάματος, αλλά ικανοποιούσε και τη δίψα της θέασης του γυναικείου σώματος πάνω στην σκηνή. Η Μεγάλη Θεοδώρα άλλωστε, σύμφωνα με τον Προκόπιο ήταν εταίρα που συμμετείχε σε «θεατρικές παραστάσεις χαμηλού επιπέδου».

Κάνοντας ένα άλμα εποχών, ερχόμαστε στο αμερικάνικο μπουρλέσκ που γεννήθηκε όπως και το αγγλικό, κατά τον 19ο αι. Δύο είδη που συνυπήρξαν παράλληλα, αλλά με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο. Το αγγλικό απλώς παρωδούσε γνωστά δράματα της εποχής του, το αμερικάνικο προέβαλε το κωμικό και σεξουαλικό στοιχείο, αναζητώντας θεατές αυστηρά από τον ανδρικό πληθυσμό. Το αμερικάνικο μπουρλέσκ, μορφοποιήθηκε στα 1868 από το Michael Leavitt. Το υλικό του ήταν κωμικές σκηνές, χορευτικά ιντερμέδια και παρλάτες, όπου πλάι στο σεξουαλικό στοιχείο, συνυπήρχε και η κριτική της πολιτικής επικαιρότητας. Στο πλαίσιο του αμερικάνικου μπουρλέσκ, έχουμε άλλη μια επαναστατική πρωτοτυπία, ανάλογη της γυναικείας παρουσίας επί σκηνής που επινόησαν οι Ρωμαίοι. Στα 1920, μια μεγάλη πρωταγωνίστρια του είδους, η Lillian Russell, συνοδεία μουσικής, βγάζει τα ρούχα της αργά αργά επί σκηνής, μένοντας στο τέλος ολόγυμνη. Είχε γεννηθεί λοιπόν το στριπτίζ! Κατά τον 20ο αι. στο Μπροντγουέι, πολλά κλαμπ φιλοξενούν καλλιτέχνες του είδους που παρουσιάζουν θεάματα με εντυπωσιακά κοστούμια, μουσικές, θεατρικά δρώμενα, στο κέντρο των οποίων βρίσκεται το γυναικείο γυμνό σώμα.

Η παράδοση του θεάματος όπου το θεατρικό ζητούμενο υποχωρεί στη σεξουαλική πρόκληση, βασιλεύει και σήμερα. Έχει βέβαια αποσυρθεί από τις κατ’ εξοχήν θεατρικές σκηνές και αναπτύσσεται σε μικρότερους χώρους αποκλειστικά αφιερωμένους στο είδος ή σε χώρους μαζικής διασκέδασης όπως τα καζίνο, τα μεγάλα ξενοδοχεία, κ.λπ.

Ενδιαφέρον είναι λοιπόν, να δούμε πως το θέατρο καλείται να καλύψει πλήθος ανοιχτών θεμάτων για τον άνθρωπο. Από την καταγωγή και τη μοίρα του Οιδίποδα, έως το μέγιστο και κοινό ερώτημα που εκφωνεί ο Άμλετ: «Να ζει κανείς ή να μη ζει». Και από εκεί, στις παραστάσεις των μίμων, των καλλιτεχνών του μπουρλέσκ και τις σημερινές σκηνές των Drang Queens.

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής.

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10971/9622596/prokletika-theamata-monon-gia-andres   )

Από τον κούρο στο Δυοβουνιώτη

Μια από τις πιο αγνοημένες τέχνες στον τόπο μας είναι η γλυπτική. Για μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού, το άγαλμα ταυτίζεται με την αρχαία Ελλάδα, ή με το γλυπτό κάποιου…

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Μια από τις πιο αγνοημένες τέχνες στον τόπο μας είναι η γλυπτική. Για μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού, το άγαλμα ταυτίζεται με την αρχαία Ελλάδα, ή με το γλυπτό κάποιου αγωνιστή του ΄21 στην πλατεία του χωριού ή της γειτονιάς μας. Όμως η σύγχρονη ελληνική γλυπτική, παρότι δεν συγκρίνεται με την τελειότητα της αρχαίας, έφτασε ως τις μέρες μας εξελισσόμενη διαρκώς και δίδοντας σημαντικούς καρπούς.

Η περιπέτεια της γλυπτικής στον ελληνικό χώρο ξεκινά από πολλές χιλιετίες πίσω. Η πρώτη μορφοποιημένη ενότητα είναι η γλυπτική που γεννήθηκε στα πλαίσια του Κυκλαδικού πολιτισμού, στην περιοχή των Κυκλάδων νήσων, ανάμεσα στα 3200 έως 1100 π.Χ. Γυναίκες, άνδρες, μουσικοί, πολεμιστές, μαζί με πήλινα αγγεία και σκεύη, ήταν η τρυφερή συγκομιδή αυτής της πρωτοχαλκής εποχής.

Περνώντας την αρχαϊκή περίοδο, όπου κυριαρχούν όρθια αγάλματα γυμνών ανδρών και ντυμένων γυναικών (κούρος και κόρη), κάνουμε ένα άλμα προς τον 7ο και εν συνεχεία τον 5ο αιώνα π.Χ. Συναντούμε μαρμάρινα έργα ως αρχιτεκτονικά γλυπτά, τα οποία είναι εγκατεστημένα σε δημόσιους χώρους. Πλάι σ’ αυτά, και ιδιωτικά αφιερώματα ως ιερά ή λατρευτικά αγάλματα, τα περισσότερα από τα οποία είναι κατασκευασμένα από χαλκό ή άλλα πολύτιμα υλικά. Ο δημόσιος βίος, η πολιτική και κοινωνική ζωή συμμετέχουν στην εξέλιξη της γλυπτικής. Στην Αγορά της Αθήνας, υπήρχαν αγάλματα εκείνων που σκότωσαν τον τύραννο Ίππαρχο, φιλοτεχνημένα από τον Αντήνορα. Η γλυπτική εμπνέει και άλλες τέχνες. Έτσι, συναντούμε το σύμπλεγμα των Τυραννοκτόνων σε νομίσματα αλλά και σε ασπίδα της Αθηνάς.

Η μάχη για την επικράτηση του χριστιανισμού, λειτούργησε ανασχετικά για την εξέλιξη της γλυπτικής. Με τη δημιουργία του νεότερου ελληνικού κράτους, οι Έλληνες δημιουργοί ανατρέχουν στους Ευρωπαίους ομότεχνούς τους, οι οποίοι είχαν εξελίξει την τέχνη τους με βάση τον γλυπτικό πλούτο στης Αρχαίας Ελλάδας και τη συνέχειά του στην ελληνιστική και, μετέπειτα, τη ρωμαϊκή εποχή.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, την εποχή όπου στη Δύση εγκαταλείπονται οι πηγές έμπνευσης από την αρχαιότητα και την αναγέννηση, εγκαθίσταται στη χώρα μας η ακαδημαϊκή γλυπτική, ενώ στους κατοπινούς χρόνους αρχίζουν να εμφανίζονται σημάδια αμφισβήτησης από νεότερους γλύπτες, όπως ο Νικόλαος Στεργίου. Καταλυτική για τη γηγενή γλυπτική της εποχής, ήταν η επίδραση του αρχαιολάτρη Αύγουστου Ροντέν.

Την εποχή του μεσοπολέμου, κυριαρχεί η επίδραση του Αντουάν Μπουρντέλ, όπου με πρωτοπόρους γλύπτες σαν τους Θανάση Απάρτη και Ιωάννη Σώχο, διαμορφώνεται ένα τοπίο γλυπτικής, όπου παρακολουθούνται οι ευρωπαϊκές τάσεις, με το βλέμμα ταυτόχρονα στην ελληνική κληρονομιά και παράδοση.

Με τη Μικρασιατική καταστροφή και την επιθυμία τιμής στους ήρωες της εποχής, ανοίγει ο δρόμος για την παραγωγή ιστορικών μνημείων για δημόσιους χώρους. Φαινόμενο που το συναντάμε ξανά με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου τιμώνται οι διαπρέψαντες σε αυτόν, όσο και στην κατοπινή αντίσταση απέναντι στους κατακτητές. Κατά το δεύτερο μισό του προηγούμενου αιώνα, οι Έλληνες γλύπτες ταχέως εξελίσσουν τη δουλειά τους προς τον μοντερνισμό. Καθοριστικό ρόλο παίζει σε αυτό ο Μιχάλης Τόμπρος, ο οποίος ως καθηγητής στην ΑΣΚΤ συνετέλεσε αποφασιστικά στην αλλαγή του τοπίου.

Η περιπέτεια της γλυπτικής σε αυτή την απόληξη της ευρωπαϊκής ηπείρου από τους κούρους και τις κόρες των Κυκλάδων, τον Ηνίοχο των Δελφών και τον Δία από το Αρτεμίσιο εξελίσσεται μέχρι σήμερα. Πολλοί οι σπουδαίοι γλύπτες της τελευταίας περιόδου. Από αυτούς που έφυγαν, οι Μέμος Μακρής, Φιλόλαος, Τάκης.

Οι Έλληνες, βλέπουμε και ερμηνεύουμε το παρόν, μέσα από το παρελθόν μας. Τρανή επιβεβαίωση το αττικό δράμα, μέσω των σπουδαίων θεατρικών κειμένων που μας κατέλιπε. Η γλυπτική του δικού μας πολιτισμού, μας διδάσκει, μας προφυλάσσει και μας οδηγεί. Είτε πρόκειται για μια Καρυάτιδα από την Ακρόπολη των Αθηνών, είτε για την Κοιμωμένη του Γιαννούλη Χαλεπά, είτε για τον ανδριάντα του Δυοβουνιώτη στην πλατεία της Μενδενίτσας.

Ας συνυπολογίζουμε τον πλούτο ΚΑΙ της γλυπτικής στον τόπο μας, για την ανάγνωση του παρελθόντος, αλλά και για τον προσανατολισμό μας προς το μέλλον.

* O Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9600197/apo-ton-kouro-sto-dyobouniote   )

Στην ετήσια συνεστίαση του Χορευτικού & Λαογραφικού ομίλου ΜΥΡΙΝΟΥ

ΜΥΡΙΝΟΥΣ.
Ένας δραστήριος και πετυχημένος χορευτικός και λαογραφικός όμιλος στο Μαρκόπουλο Μεσσογαίων και το Πόρτο Ράφτη στην Αττική. Πνεύμονας πολιτισμού και δημιουργίας. Στην ετήσια συνεστίαση του, με καλούς φίλους.

Στα εγκαίνια του Ενοριακού Πνευματικού Κέντρου «Άγιος Δημήτριος» στον Αυλώνα Αττικής

Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα και υπαίθριες δραστηριότητες

Στα εγκαίνια του Πνευματικού Κέντρου «Άγιος Δημήτριος» στον Αυλώνα Αττικής παρευρέθηκε ο   βουλευτής Αττικής Πάνος Σκουρολιάκος.

Στο περιθώριο της τελετής, μίλησε με κατοίκους του Αυλώνα αλλά και της ευρύτερης περιοχής για θέματα που απασχολούν την  Ανατολική  Αττική και ιδιαιτέρως το βόρειο κομμάτι της και για τα οποία θα πρέπει άμεσα να υπάρξει μέριμνα.

Εγκώμιον νερού

.

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Η επιστήμη ανέδειξε τη σπουδαιότητά του, ο άνθρωπος όμως διαπίστωσε βιωματικά την σημασία του και το έκανε μέρος της πίστης και της λατρείας του. Το «νεαρόν ύδωρ», το τρεχούμενο καθαρό νερό δηλαδή, καθιέρωσε την ονομασία του ως «νερό» κατά τους βυζαντινούς χρόνους απέναντι στο αρχαιοελληνικό «ύδωρ».

Όμως, πριν ακόμα και από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο άνθρωπος αναγνώρισε τη θεμελιώδη σημαντικότητά του για τον αέναο κύκλο της ζωής, έναν κύκλο σαν κι αυτόν που ακολουθεί το ίδιο το νερό στη φύση. Την εξάτμισή του δηλαδή και ακολούθως τη συμπύκνωσή του, τη μεταφορά της υγρασίας και τέλος την επιστροφή του σαν βροχή, χαλάζι ή χιόνι.

Το νερό χρησιμοποιήθηκε ουσιαστικά και συμβολικά για τον καθαρισμό. Του σώματος από την καθημερινή εργασία, της ψυχής από όσα τη βασανίζουν και τελικά από όλα όσα θέλει να απαλλαγεί, για όσα θέλει να ξαναγεννήσει. Αναζητώντας οι πρόγονοί μας την αναγέννηση των Θεαινών κατά την αρχαιότητα, βάπτιζαν τα αγάλματά τους μέσα στο νερό. Συμβολίζοντας την άμεση σχέση νερού, γονιμοποίησης και γέννησης, η θεά Αφροδίτη σύμφωνα με τη μυθολογία αναδύθηκε από τα κύματα. Πανίσχυρος στο δωδεκάθεο ήταν και ο Ποσειδώνας, ενώ η επιστροφή του θεού Απόλλωνα από τη «χώρα των υπερβορείων», όπου ο ήλιος έλαμπε καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, γιορτάζονταν με λαμπρότητα. Αυτή τη γιορτή την αποκαλούσαν Θεοφάνεια.

Με την επικράτηση του χριστιανισμού, διαιωνίζονται αρχαία ελληνικά έθιμα μέσα από την νέα θρησκεία. Ο αγιασμός έχει την έννοια του καθαρμού και εξαγνισμού του ανθρώπου από τις αμαρτίες του και, ακόμα, την απαλλαγή από την επήρεια των κακών δαιμονίων. Με τα Θεοφάνεια, ή Φώτα ή Επιφάνεια, γιορτάζεται η βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο τον Βαπτιστή. Ο ιερέας γυρίζει σε όλα τα σπίτια και αγιάζει, ραντίζοντας με αγιασμό, ανθρώπους, ζώα και γεννήματα.

Στον πολιτισμό μας, πλήθος εθίμων και εκδηλώσεων συνδέονται με τις ημέρες των Θεοφανείων και καταγράφονται σε κάθε τόπο όπου έζησε και δημιούργησε ο λαός μας. Η εμβάπτιση του σταυρού στα ύδατα (θάλασσα, λίμνη ή πηγή) και η ανάσυρσή του από γενναίους κολυμβητές, είναι το βασικό τελετουργικό δρώμενο των Φώτων. Πασίγνωστο είναι και το έθιμο των Μωμόγερων που, φερμένο από τον Πόντο, ζωντανεύει εκεί όπου ζει σήμερα το ποντιακό στοιχείο. Πρόκειται για ένα αδρό, πανάρχαιο δρώμενο, το οποίο εξελίσσεται κατά το δωδεκαήμερο των γιορτών (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια) και προέρχεται από τις λέξεις μίμος και γέρος. Σε αυτό παρουσιάζεται η αναγέννηση της φύσης και η προσμονή για την επερχόμενη άνοιξη με διάθεση σατιρική. Από το 2016, με πρόταση του υπουργείου Πολιτισμού, η Διακυβερνητική Επιτροπή για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής κληρονομιάς ενέγραψε τους Μωμόγερους στον σχετικό κατάλογο της UNESCO.

Να αναφέρουμε και τα (ρωμαϊκής προέλευσης) Ραγκουτσάρια της Καστοριάς, όπου μασκαρεμένοι γλεντοκόποι τριγυρνούν στους δρόμους της πόλης χορεύοντας και τραγουδώντας άσεμνα άσματα με σκωπτική και παιγνιώδη διάθεση. Ανήμερα των Θεοφανείων ακόμα έχουμε στη Μακεδονία τους κουδουνοφόρους Αράπηδες που μαζί με τους τσολιάδες, τη νύφη, τον παππού και την μπάμπω ξεχύνονται στους δρόμους δημιουργώντας ιλαρή ατμόσφαιρα. Στην Καλή Βρύση Δράμας συναντάμε τα Μπαμπούγερα. Με ρίζες στη λατρεία του θεού Διονύσου (το 1996 βρέθηκε ιερό του Διονύσου 2 χιλιόμετρα έξω από το χωριό), ξεχύνονται στους δρόμους μετά τον αγιασμό των υδάτων οι μεταμφιεσμένοι συμμετέχοντες, με τραγούδια, φωνές και ήχους από τα μεγάλα κουδούνια που έχουν δεμένα πάνω τους.

Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής υπάρχει το έθιμο της Καμήλας. Έξι άνδρες, κρυμμένοι κάτω από το ομοίωμα μιας καμήλας, χορεύουν και τραγουδούν υπό τους ήχους κουδουνιών. Μένοντας στη Χαλκιδική και στο Παλαιόκαστρο και στον Άγιο Πρόδρομο, συναντάμε αντίστοιχα τους «φωταράδες» και τους «φούταρους». Αμφότεροι αγωνίζονται για την αρπαγή λουκάνικων και κρέατος στα σπίτια που επισκέπτονται.

Οι ημέρες αυτές έχουν και τα δικά τους εδέσματα. Στο νησί της Κω, οι κάτοικοι της Αντιμάχειας, της Καρδάμενας και της Κεφάλου ετοιμάζουν τις «μαρμαρίτες». Τηγανίτες δηλαδή, που ψήνονται πάνω στο μάρμαρο. Είναι το γλύκισμα της παραμονής των Φώτων, που τρώγεται βουτηγμένο στο μέλι ή το πετιμέζι. Γενικά, την ημέρα των Φώτων είθισται να κυριαρχεί στο γιορτινό τραπέζι το ψάρι, αλλά όχι εντελώς νηστίσιμο. Χρησιμοποιείται και λάδι. Στην Κεφαλλονιά αυτή την ημέρα έχουν την τιμητική τους τα «τσιγαρίδια». Πρόκειται για μια ποικιλία χορταρικών (πράσα, καυκαλίθρες, ζωχοί, λάπατα κ.λπ.), μαζί με ντομάτες, κρεμμύδι, σκόρδο και ρύζι που «καθαρίζουν» τον οργανισμό από τα λιπαρά φαγητά του δωδεκαήμερου.

Να λοιπόν που το νερό, εκτός των άλλων, δημιουργεί και ένα σημαντικό φορτίο πολιτισμού, θεραπεύοντας ανάγκες πίστης, ανάγκες ψυχής, ανάγκες σωματικές και κοινωνικές, συντροφεύοντας τις ημέρες του χειμωνιάτικου γιορταστικού δωδεκαήμερου.

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9471429/enkomion-nerou?fbclid=IwAR2pzTP3t_xAwqlAun6BY-A2SV3qrtrKpTqsavT7usg4_BZCC9oR4joIXqU  )