Ηθοποιοί και ηθοποιοί (Εφημ. ΑΥΓΗ 10.2.2019)

Στη χώρα μας και κατά τους νεότερους χρόνους, το επάγγελμα του ηθοποιού εμφανίζεται μια – δυο δεκαετίες μετά την επανάσταση του 1821

Από τις πρώιμες θεατρικές εποχές οι ηθοποιοί ασκούσαν την τέχνη τους ως επαγγελματίες. Στην αρχαία Αθήνα αναφέρονται παραδείγματα ηθοποιών που για να παίξουν σε μια παράσταση, έπαιρναν αμοιβή τέτοια, που θα έφτανε να κατασκευαστεί και να εξοπλιστεί μια τριήρης.

Το θέμα της «αριστείας» είναι πρωτεύον στον κόσμο του θεάτρου όσον αφορά την αξιοσύνη των ηθοποιών και την απήχησή τους στο κοινό. Ο καλός ηθοποιός ήταν πάντα προβεβλημένος και κοσμαγάπητος. Εντός της θεατρικής συντεχνίας υπάρχουν «διαστρωματώσεις» ηθοποιών. Ταλαντούχοι, μέτριοι και ατάλαντοι, με πολλές αποχρώσεις και υποκατηγορίες σε αυτή την κλίμακα. Κάποιος, π.χ., θα μπορούσε να διαπρέπει μόνο σε μία κατηγορία ρόλων. Ή να επαναλαμβάνει έναν συγκεκριμένο τύπο που συνήθως είναι κοντά στον ίδιο του τον εαυτό σαν εικόνα, ψυχοσύνθεση και εκφραστικά μέσα. Και να το κάνει με τέτοιον τρόπο, που ένας αντικειμενικά καλύτερός του ομότεχνος να μην μπορεί να φτάσει το επίπεδο της επίδοσής του σε ένα συγκεκριμένο και επιμέρους πεδίο ρεπερτορίου και υποκριτικής.

Δεν είναι λίγες οι φορές που ηθοποιοί παρασυρμένοι από λάθος «καλλιτεχνικό προσανατολισμό» ταλαιπωρούνται ή χάνονται σε θεατρικές ατραπούς που δεν τους ταιριάζουν, ενώ θα μπορούσαν να διαπρέψουν σε μια άλλη κατεύθυνση. Ο Μολιέρος πίστευε πως είναι ο ιδανικός ηθοποιός για την ερμηνεία δραματικών ρόλων σε τραγωδίες. Πέρασε πολλά χρόνια από τη θεατρική του ζωή περιοδεύοντας στη γαλλική επαρχία με βαρύγδουπο δραματικό ρεπερτόριο, συσσωρεύοντας τη μία αποτυχία πάνω στην άλλη. Έως ότου ανακάλυψε την πραγματική του κλίση, που ήταν η κωμωδία. Έγραψε κωμωδίες και τις ερμήνευσε με τέτοιον τρόπο ώστε να αναγορευθεί ως ο μέγιστος ανάμεσα σε άλλα παγκόσμια αναστήματα του θεάτρου εις τους αιώνας των αιώνων.

Στη χώρα μας και κατά τους νεότερους χρόνους, το επάγγελμα του ηθοποιού εμφανίζεται μια – δυο δεκαετίες μετά την επανάσταση του 1821. Το πρώτο θέατρο στην Αθήνα ήταν μια ξύλινη κατασκευή, το Θέατρο του Σκοντζόπουλου που βρισκόταν στην οδό Αιόλου 68, στη σημερινή πλατεία απέναντι από το δημαρχείο. Όμως οι παραγωγές ήταν λίγες και το κοινό περιορισμένο. Η συντεχνία των Ελλήνων θεατρίνων συγκροτήθηκε σε «εσνάφι» έξω από το νέο τότε ελληνικό κράτος. Οργανώθηκε και διέπρεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου εκείνα τα χρόνια ανθούσαν οι θεατρικές αίθουσες και οι παραστάσεις ήταν πολλές, ακολουθώντας τον τρόπο δουλειάς των ευρωπαϊκών θιάσων που επισκέπτονταν την Πόλη. Μεγάλο μέρος του ρωμαίικου θεατρικού πλούτου της σταδιακά κατέβηκε στην ελεύθερη Ελλάδα, αναβαθμίζοντας το εδώ θέατρο. Σπουδαίοι ηθοποιοί, συγγραφείς, μουσικοί. Από την Αικατερίνη Βερώνη και την Ευαγγελία Παρασκευοπούλου έως τον Κάρολο Κουν και τον Βασίλη Λογοθετίδη.

Πυρήνας της ανάπτυξης του θεάτρου στον τόπο μας ήταν πάντα οι ηθοποιοί. Καμία σκηνοθεσία δεν στέκεται από μόνη της χωρίς τους ηθοποιούς. Κανένα σκηνικό δεν έχει θεατρικό ενδιαφέρον χωρίς την παρουσία ηθοποιών, κανένα θεατρικό έργο δεν επιτελεί τον σκοπό του αν δεν υπηρετηθεί ερμηνευτικά από τον ηθοποιό.

Εξελισσόμενο το θέατρο στον τόπο μας απέκτησε ποικιλία. Σε είδη θεάτρου, αισθητικές κατευθύνσεις, στόχους και σκοπούς. Αλλού πρώτευε η μανία του θεάτρου και η εξέλιξή του, αλλού η προσέλκυση μεγάλου αριθμού θεατών, με τις αναμενόμενες οικονομικές απολαβές. Λόγοι πολιτισμικοί, λόγοι παιδείας, λόγοι που έχουν να κάνουν με τις πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις διαχώρισαν το θέατρο σε πολλές κατηγορίες, με πιο αδρό και ευδιάκριτο τον διαχωρισμό του σε «ποιοτικό» και «εμπορικό» θέατρο. Το ένα ήταν για τους λίγους και ανώτερους πνευματικά, το άλλο για τους πολλούς και «καλλιτεχνικά αγράμματους».

Πρόκειται για κατηγοριοποίηση αυθαίρετη και λανθασμένη. Για τείχη που υψώθηκαν και στερεότυπα που επιβλήθηκαν με ευθύνη και των ίδιων των ηθοποιών, αλλά και άλλων παραγόντων. Ευθύνεται και ένα δαιδαλώδες περιβάλλον εντύπων, δημοσιογράφων, κριτικών, πολιτικών που είχαν ευθύνη για τον πολιτισμό και άλλων πολλών.

Σπουδαίοι θεατρίνοι του λεγόμενου «εμπορικού» αναγνωρίστηκαν από τους εμπνευστές των διαχωριστικών αυτών γραμμών μετά τον θάνατό τους. Στην άλλη πλευρά, μαζί με τους σπουδαίους και πολλοί μέτριοι ηθοποιοί αναγορεύτηκαν σε θεατρικές περσόνες μόνο και μόνο γιατί βρέθηκαν (ενίοτε τυχαία) στο «ποιοτικό» στρατόπεδο.

Ο Ηλιόπουλος δεν έπαιξε ποτέ του Μπέκετ (μακάρι να το έκανε και να τον είχαμε απολαύσει). Αυτό όμως (το ρεπερτόριο δηλαδή) δεν του στέρησε τον τίτλο του μέγιστου, μαζί με τη λατρεία του κοινού.

Αν θα κάναμε μια διάκριση, αυτή είναι ανάμεσα στο καλό και κακό θέατρο. Οριζοντίως.

Οι νέοι ηθοποιοί σήμερα ακολουθούν την πορεία της συντεχνίας των θεατρίνων έτσι όπως διαμορφώθηκε από την αρχαία εποχή. Πιστεύω πως, ως πιο ενημερωμένοι και εφοδιασμένοι θεατρικά, περιφρονούν τις διαχωριστικές γραμμές του παρελθόντος.

Όσο για εκείνους που ανέκαθεν επέβαλαν διαχωριστικές γραμμές για να τις ελέγχουν, πάντα υπάρχουν, αλλά έχουν ξεπεραστεί και από την εποχή και από το κοινό και από τους ηθοποιούς…

* Ο Π. Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10971/9579054/ethopoioi-kai-ethopoioi )

Επτανησιακός θεατρικός πλούτος

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

 

 Το θεατρικό δυναμικό της χώρας μας ασκείται σε αισθητικές αναζητήσεις και θεατρικές αναγνώσεις παλαιότερων κειμένων με εξαιρετική επιτυχία. Πλήθος παραστάσεων συνεισφέρουν νέες ματιές σε παλιότερα κείμενα, ελληνικά και ξένα. Μαζί με σημαντικά ευρωπαϊκά κυρίως θεατρικά έργα που φθάνουν έως εμάς από την ελισαβετιανή εποχή, αλλά και παλαιότερες και νεότερες εποχές, υπάρχει και μία σημαντική δεξαμενή ελληνικών κειμένων. Πρωταγωνιστική θέση κατέχει το Κρητικό Θέατρο, αλλά και η μετεξέλιξή του σε Επτανησιακό Θέατρο.

 Με την πτώση του Χάνδακα και την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους το 1669 η γηγενής πνευματική ελίτ μεταναστεύει στα Επτάνησα. Τα έργα της αποτέλεσαν σχολείο και πρώτη ύλη για τους Επτανήσιους ώστε να οργανώσουν το δικό τους θέατρο. Βεβαίως στον χώρο του Ιονίου Πελάγους υπήρχε από παλαιότερα κάποια θεατρική δραστηριότητα. Παραστάσεις Ιταλών θεατρίνων, όπως ο Αντρέα Μολίνο φαίνεται πως είχαν εμπνεύσει τους ντόπιους δημιουργούς.

 Έχουμε λοιπόν την «Ευγένα» του Θεόδωρου Μοντσελέζε στα 1646. Το 1666 άλλωστε κάνει την εμφάνισή του στη Ζάκυνθο και το λαϊκό θεατρικό είδος «Ομιλίες», που αποτελεί ένα κράμα Comedia del Arte και «Θεάτρου του Δρόμου». Να σημειώσουμε πως υπάρχει μια ακόμα ευρύτερη θεατρική δραστηριότητα τα νησιά αυτά. Μαριονέτες, εγγαστρίμυθοι, ταχυδακτυλουργοί, λαϊκές διασκευές λογοτεχνικών έργων, καθώς και πολιτικοί σατιρικοί διάλογοι.

 Είναι αρκετά τα έργα που γράφονται το επόμενο διάστημα και εντάσσονται στο επτανησιακό θεατρικό ρεπερτόριο. Η «Ιφιγένεια» του Κατσαΐτη, η κρητοεπτανησιακή τραγωδία «Ζήνων», η «Κωμωδία των ψευτογιατρών» του Σαβόγια Ρούσμελη, ο «Χάσης» του Δημητρίου Γουζέλη, ο «Αμύντας» του Γεωργίου Μόρμορη (πάνω στον «Αμύντα» του Torquato Tasso) κ.ά.

 Εκείνος που ανέδειξε στη χώρα μας τον πλούτο του επτανησιακού θεάτρου ήταν ο Κεφαλλονίτης από πατέρα και Κρητικός από μητέρα σπουδαίος σκηνοθέτης, ακαδημαϊκός και πανεπιστημιακός δάσκαλος Σπύρος Α. Ευαγγελάτος. Ασχολήθηκε πρακτικά και θεωρητικά με το Επτανησιακό Θέατρο παραδίδοντάς μας παραστάσεις και κείμενα εξαιρετικά σημαντικού ποιοτικού φορτίου. Από τη δεκαετία του 1960 ιδρύοντας τη «Νεοελληνική Σκηνή», έως το κύκνειο άσμα του με τον «Αμύντα» του Γεωργίου Μόρμορη στο Ηρώδειο το 2017.

 Το θέατρο, εκτός όλων των άλλων, διασώζει την πολιτισμική εξέλιξη και κυρίως την εξέλιξη της γλώσσας. Το Επτανησιακό Θέατρο μας παρέχει μια εικόνα της γλώσσας στην περιοχή από τον 15ο έως τον 19ο αιώνα. Έχουμε το αποτύπωμα μιας γλώσσας με έντονη την πατίνα της τοπικής διαλέκτου και ταυτόχρονα εξαιρετικά επηρεασμένης από τη Δύση. Μια εικόνα για το πώς μιλούσαν την έως τότε παραδομένη ελληνική γλώσσα στα Επτάνησα.

 Δυστυχώς δεν έχουμε εικόνα για το πώς μιλούσαν τη γλώσσα μας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τη Θεσσαλία, τη Θράκη, την Μακεδονία ή την Πελοπόννησο. Βεβαίως υπάρχει δείγμα γραπτού λόγου μέσω λογοτεχνικών κειμένων, συμβολαίων κ.λπ. Δεν έχουμε όμως στη διάθεσή μας αποτυπώματα προφορικού λόγου. Κάτι που μπορεί να μας προσφέρει ένα θεατρικό κείμενο, ως ένα κείμενο που φιλοδοξεί να «μιληθεί». Να μετουσιωθεί θεατρικά δηλαδή από τη γραπτή εκδοχή του στην προφορική.

 Πλούτος ανεκτίμητος λοιπόν για παραστάσεις, έρευνα και ρηξικέλευθες θεατρικές προτάσεις υπάρχει στην περιοχή του Επτανησιακού Θεάτρου. Ο Σπύρος Α. Ευαγγελάτος άφησε σπουδαία παρακαταθήκη με την παραστασιακή και θεωρητική κληρονομιά που μας κατέλιπε. Ευελπιστούμε πως αργά ή γρήγορα, άμεσα ή έμμεσα, θα αξιοποιηθεί από τις νεότερες γενιές πλουτίζοντας και εξελίσσοντας ακόμα περισσότερο το θέατρό μας.

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10971/9557128/eptanesiakos-theatrikos-ploutos   )

Μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα

Του Πάνου Σκουρολιάκου *

Οι ιστορικές εξελίξεις άλλοτε ευνοούν και άλλοτε δυσκολεύουν τον άνθρωπο. Είτε ατομικά, είτε ως πολίτη στο συλλογικό επίπεδο. Οι ρήξεις, οι τομές, οι επαναστάσεις ακόμα δημιουργούν «νέες εποχές» τις οποίες αναμένει το κοινωνικό σύνολο ώστε να ευεργετηθεί από αυτές. Πολλές φορές όμως, οι νέες εποχές θέτουν σε αμφισβήτηση παγιωμένες καταστάσεις και «ξεβολεύουν» μεμονωμένες περιπτώσεις ανθρώπων και κατηγορίες που ευεργετούνται από τις καταστάσεις που εγκαθίδρυσαν και ελέγχουν.

Κατανοούμε πλήρως την αδυναμία της συντηρητικής παράταξης να συμφιλιωθεί με την πραγματικότητα της διακυβέρνησης της χώρας από ένα κόμμα της Αριστεράς. Με έλλειμμα δημοκρατικής διαπαιδαγώγησης, πολλοί από τους ηγέτες της συμπεριφέρθηκαν αυτά τα χρόνια της διακυβέρνησης με κορμό τον ΣΥΡΙΖΑ σαν να είχαν ξυπνήσει από ένα κακό όνειρο και το «πρωθυπουργός Τσίπρας» ήταν ένας εφιάλτης που δεν μπορούσε να συμβαίνει στην πραγματική ζωή. Όταν όμως διαπίστωναν ότι ο εφιάλτης τους είναι η πραγματικότητα την οποία είχε εγκρίνει με την ψήφο του ο ελληνικός λαός, ως “νόμιμοι ιδιοκτήτες” της χώρας άρχισαν να μηχανεύονται τρόπους και ακόμα να προετοιμάζουν νόμους που θα αποτρέπουν τη διακυβέρνηση της χώρας από την Αριστερά, γιατί η δική τους δημοκρατία αρχίζει από τα ναζιστικά μορφώματα και τελειώνει στους υποταγμένους στον καταστροφικό νεοφιλελευθερισμό, κατ’ όνομα πια σοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες.

Ήταν τόσο σίγουροι ότι η ίδια η φύση, τα καιρικά φαινόμενα και η «Δεξιά του Κυρίου» δεν θα επιτρέψουν την επέλαση των «Κατσαπλιάδων». Κάθε τρεις βδομάδες προανήγγειλαν την πτώση της κυβέρνησης. Όμως η κυβέρνηση δεν έπεφτε. Με τρόμο και δυσθυμία έβλεπαν τις προβλέψεις τους συνεχώς να εξευτελίζονται. Στις αξιολογήσεις, στον «κόφτη», στις παροχές προς τους αδύναμους συμπολίτες μας. Έως ότου ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα και βγήκαμε από τα Μνημόνια. Και οι παροχές αυξάνονται και, ναι, η κυβέρνηση δίνει από αυτά που περισσεύουν. Από πού περισσεύουν; Από αυτά που δεν κλέβουν οι άνθρωποί της. Κι ακόμα διερευνώνται σκάνδαλα, μικρά και μεγάλα.

Η αδυναμία αποδοχής της πραγματικότητας ξεκινά από δύο αφετηρίες. Η πρώτη είναι το τοπίο που διαμόρφωσε η ίδια η Ιστορία. Πώς είναι δυνατόν οι χαμένοι του ξενοκίνητου εμφύλιου πολέμου, αυτοί που σύρθηκαν σε εξορίες, ξερονήσια και αποσπάσματα να κάθονται στον πρωθυπουργικό θώκο και στα υπουργικά έδρανα; Πώς είναι δυνατόν να κυβερνούν;! Η άλλη αφετηρία έχει να κάνει με τον τρόπο διακυβέρνησης. Πώς είναι δυνατόν να χαλούν τη σούπα του πελατειακού κράτους, τις ανάρμοστες συμπεριφορές με συμφέροντα και τις εκλεκτικές συγγένειες με κρατικοδίαιτους επιχειρηματίες, τα γλέντια με εξοπλιστικά προγράμματα, τις προμήθειες του Δημοσίου, τα δημόσια έργα και ένα σωρό άλλα που καλά είχαν βολέψει όλους αυτούς τους επαγγελματίες πατριώτες; Όλους αυτούς που έλεγχαν μέσω της διακυβέρνησής τους δεκαετίες τώρα το δημόσιο χρήμα σε ένα πάρτι που τελείωσε στις 25 Ιανουαρίου του 2015.

Η αντιπολίτευση, με επικεφαλής το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, είναι εγκλωβισμένη σε καταστάσεις που έχει δημιουργήσει η Ιστορία κατά το παρελθόν. Κλειδώθηκαν σε ένα περιβάλλον που έχει πια ξεπεραστεί. Αυτοί όμως δεν τολμούν, δεν τους βολεύει, δεν έχουν το θάρρος να αποδράσουν από αυτό. Η Ιστορία έχει προχωρήσει, τα δεδομένα έχουν αλλάξει, η ίδια η ζωή είναι αλλού.

Περίτρανα φάνηκε αυτή η κατάσταση εγκλωβισμού του παλιού πολιτικού συστήματος με την έναρξη στη Βουλή της διαδικασίας για παροχή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα. Ήρθαν ήδη χαμένοι. Την προηγούμενη ο Κ. Μητσοτάκης είχε παραδεχθεί σε συνέντευξή του ότι η κυβέρνηση θα πάρει ψήφο εμπιστοσύνης. Η κοινοβουλευτική ομάδα του ΚΙΝ.ΑΛΛ., συντονισμένα χτυπώντας με χέρια και πόδια τα έδρανα και αλαλάζοντας, εμπόδιζε τον πρωθυπουργό να μιλήσει. Συντονισμένα και συνεννοημένα. Ήταν το μόνο που θα τους έδινε γενναίο μερίδιο στα τηλεοπτικά δελτία, μια και οι πολιτικές τους θέσεις δεν συγκινούν κανένα. Ήρθαν ήδη χαμένοι. Με την αποτυχία να τους οδηγεί σε ατραπούς αλλοφροσύνης, κανιβαλισμού και βάρβαρης προσβολής του Κοινοβουλίου και της δημοκρατίας. Με την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας, εγκατέλειψαν την αίθουσα διακριτικά.

Μοιραία λοιπόν μας έρχονται στον νου οι «Μοιραίοι» του Βάρναλη: «Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα, προσμένουν ίσως ένα θάμα».

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9514160/moiraioi-ki-abouloi-antama  )

Εγκώμιον νερού

.

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Η επιστήμη ανέδειξε τη σπουδαιότητά του, ο άνθρωπος όμως διαπίστωσε βιωματικά την σημασία του και το έκανε μέρος της πίστης και της λατρείας του. Το «νεαρόν ύδωρ», το τρεχούμενο καθαρό νερό δηλαδή, καθιέρωσε την ονομασία του ως «νερό» κατά τους βυζαντινούς χρόνους απέναντι στο αρχαιοελληνικό «ύδωρ».

Όμως, πριν ακόμα και από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο άνθρωπος αναγνώρισε τη θεμελιώδη σημαντικότητά του για τον αέναο κύκλο της ζωής, έναν κύκλο σαν κι αυτόν που ακολουθεί το ίδιο το νερό στη φύση. Την εξάτμισή του δηλαδή και ακολούθως τη συμπύκνωσή του, τη μεταφορά της υγρασίας και τέλος την επιστροφή του σαν βροχή, χαλάζι ή χιόνι.

Το νερό χρησιμοποιήθηκε ουσιαστικά και συμβολικά για τον καθαρισμό. Του σώματος από την καθημερινή εργασία, της ψυχής από όσα τη βασανίζουν και τελικά από όλα όσα θέλει να απαλλαγεί, για όσα θέλει να ξαναγεννήσει. Αναζητώντας οι πρόγονοί μας την αναγέννηση των Θεαινών κατά την αρχαιότητα, βάπτιζαν τα αγάλματά τους μέσα στο νερό. Συμβολίζοντας την άμεση σχέση νερού, γονιμοποίησης και γέννησης, η θεά Αφροδίτη σύμφωνα με τη μυθολογία αναδύθηκε από τα κύματα. Πανίσχυρος στο δωδεκάθεο ήταν και ο Ποσειδώνας, ενώ η επιστροφή του θεού Απόλλωνα από τη «χώρα των υπερβορείων», όπου ο ήλιος έλαμπε καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, γιορτάζονταν με λαμπρότητα. Αυτή τη γιορτή την αποκαλούσαν Θεοφάνεια.

Με την επικράτηση του χριστιανισμού, διαιωνίζονται αρχαία ελληνικά έθιμα μέσα από την νέα θρησκεία. Ο αγιασμός έχει την έννοια του καθαρμού και εξαγνισμού του ανθρώπου από τις αμαρτίες του και, ακόμα, την απαλλαγή από την επήρεια των κακών δαιμονίων. Με τα Θεοφάνεια, ή Φώτα ή Επιφάνεια, γιορτάζεται η βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο τον Βαπτιστή. Ο ιερέας γυρίζει σε όλα τα σπίτια και αγιάζει, ραντίζοντας με αγιασμό, ανθρώπους, ζώα και γεννήματα.

Στον πολιτισμό μας, πλήθος εθίμων και εκδηλώσεων συνδέονται με τις ημέρες των Θεοφανείων και καταγράφονται σε κάθε τόπο όπου έζησε και δημιούργησε ο λαός μας. Η εμβάπτιση του σταυρού στα ύδατα (θάλασσα, λίμνη ή πηγή) και η ανάσυρσή του από γενναίους κολυμβητές, είναι το βασικό τελετουργικό δρώμενο των Φώτων. Πασίγνωστο είναι και το έθιμο των Μωμόγερων που, φερμένο από τον Πόντο, ζωντανεύει εκεί όπου ζει σήμερα το ποντιακό στοιχείο. Πρόκειται για ένα αδρό, πανάρχαιο δρώμενο, το οποίο εξελίσσεται κατά το δωδεκαήμερο των γιορτών (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια) και προέρχεται από τις λέξεις μίμος και γέρος. Σε αυτό παρουσιάζεται η αναγέννηση της φύσης και η προσμονή για την επερχόμενη άνοιξη με διάθεση σατιρική. Από το 2016, με πρόταση του υπουργείου Πολιτισμού, η Διακυβερνητική Επιτροπή για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής κληρονομιάς ενέγραψε τους Μωμόγερους στον σχετικό κατάλογο της UNESCO.

Να αναφέρουμε και τα (ρωμαϊκής προέλευσης) Ραγκουτσάρια της Καστοριάς, όπου μασκαρεμένοι γλεντοκόποι τριγυρνούν στους δρόμους της πόλης χορεύοντας και τραγουδώντας άσεμνα άσματα με σκωπτική και παιγνιώδη διάθεση. Ανήμερα των Θεοφανείων ακόμα έχουμε στη Μακεδονία τους κουδουνοφόρους Αράπηδες που μαζί με τους τσολιάδες, τη νύφη, τον παππού και την μπάμπω ξεχύνονται στους δρόμους δημιουργώντας ιλαρή ατμόσφαιρα. Στην Καλή Βρύση Δράμας συναντάμε τα Μπαμπούγερα. Με ρίζες στη λατρεία του θεού Διονύσου (το 1996 βρέθηκε ιερό του Διονύσου 2 χιλιόμετρα έξω από το χωριό), ξεχύνονται στους δρόμους μετά τον αγιασμό των υδάτων οι μεταμφιεσμένοι συμμετέχοντες, με τραγούδια, φωνές και ήχους από τα μεγάλα κουδούνια που έχουν δεμένα πάνω τους.

Στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής υπάρχει το έθιμο της Καμήλας. Έξι άνδρες, κρυμμένοι κάτω από το ομοίωμα μιας καμήλας, χορεύουν και τραγουδούν υπό τους ήχους κουδουνιών. Μένοντας στη Χαλκιδική και στο Παλαιόκαστρο και στον Άγιο Πρόδρομο, συναντάμε αντίστοιχα τους «φωταράδες» και τους «φούταρους». Αμφότεροι αγωνίζονται για την αρπαγή λουκάνικων και κρέατος στα σπίτια που επισκέπτονται.

Οι ημέρες αυτές έχουν και τα δικά τους εδέσματα. Στο νησί της Κω, οι κάτοικοι της Αντιμάχειας, της Καρδάμενας και της Κεφάλου ετοιμάζουν τις «μαρμαρίτες». Τηγανίτες δηλαδή, που ψήνονται πάνω στο μάρμαρο. Είναι το γλύκισμα της παραμονής των Φώτων, που τρώγεται βουτηγμένο στο μέλι ή το πετιμέζι. Γενικά, την ημέρα των Φώτων είθισται να κυριαρχεί στο γιορτινό τραπέζι το ψάρι, αλλά όχι εντελώς νηστίσιμο. Χρησιμοποιείται και λάδι. Στην Κεφαλλονιά αυτή την ημέρα έχουν την τιμητική τους τα «τσιγαρίδια». Πρόκειται για μια ποικιλία χορταρικών (πράσα, καυκαλίθρες, ζωχοί, λάπατα κ.λπ.), μαζί με ντομάτες, κρεμμύδι, σκόρδο και ρύζι που «καθαρίζουν» τον οργανισμό από τα λιπαρά φαγητά του δωδεκαήμερου.

Να λοιπόν που το νερό, εκτός των άλλων, δημιουργεί και ένα σημαντικό φορτίο πολιτισμού, θεραπεύοντας ανάγκες πίστης, ανάγκες ψυχής, ανάγκες σωματικές και κοινωνικές, συντροφεύοντας τις ημέρες του χειμωνιάτικου γιορταστικού δωδεκαήμερου.

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9471429/enkomion-nerou?fbclid=IwAR2pzTP3t_xAwqlAun6BY-A2SV3qrtrKpTqsavT7usg4_BZCC9oR4joIXqU  )

Γιατί γελάτε, κύριοι;

Η κοινοβουλευτική ζωή επιφυλάσσει εκπλήξεις πολλών ειδών. Μένουν οι μεγάλες πολιτικές στιγμές, αλλά και τα κωμικά και ευτράπελα των κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων….

Του Πάνου Σκουρολιάκου*  

Η κοινοβουλευτική ζωή επιφυλάσσει εκπλήξεις πολλών ειδών. Μένουν οι μεγάλες πολιτικές στιγμές, αλλά και τα κωμικά και ευτράπελα των κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων.

Πρωταθλητής στην παραγωγή γεγονότων που εντάσσονται σε αυτές τις δύο τελευταίες κατηγορίες κατά τις μετά το 2015 κοινοβουλευτικές περιόδους είναι ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας κ. Κυριάκος Μητσοτάκης. Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς; Από το αλήστου μνήμης «Ήμουν πολιτικός κρατούμενος σε ηλικία έξι μηνών στο Παρίσι» και το «γιατί γελάτε κύριοι», έως τον εμβληματικό «εξωγήινο» και το Πανεπιστήμιο Columbia (ελληνιστί Κολάμπια, όπως μας πληροφόρησε ο Κ. Μητσοτάκης) και πολλά πολλά άλλα.

Έχω την αίσθηση πως δεν του ξεφεύγουνε όλα. Θέλει και τα λέει. Όπως αυτό το τελευταίο που προκάλεσε την αντίδραση του προέδρου της Βουλής Ν. Βούτση, όταν ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης διέτασσε κάποια βουλευτή να περάσει έξω από την αίθουσα. «Να περάσετε έξω, κυρία μου» απαίτησε, αγνοώντας επιδεικτικά τον πρόεδρο της Βουλής. Ποια να περάσει έξω όμως; Όσο κι αν ψάξαμε δεν βρήκαμε, δεν βρήκε κανείς ποια βουλευτής είχε διακόψει τον ειρμό των σκέψεών του. Και επειδή δεν πιστεύουμε ότι φαντάζεται ανύπαρκτες παρεμβάσεις, φοβόμαστε πως επινοήθηκε η παρέμβαση για να γίνει απλώς καυγάς και να αμφισβητηθεί το κύρος του από τον ΣΥΡΙΖΑ προερχομένου προέδρου της Βουλής. Όπως και να ’χει το πράγμα, η Ιστορία καταγράφει και σε ψύχραιμο χρόνο θα αποδώσει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.

Γεγονός είναι όμως από αρχαιοτάτων χρόνων τέτοιου είδους γεγονότα και καταστάσεις μέσα από τις κοινοβουλευτικές διαδικασίες, έδωσαν υλικό σε καλλιτέχνες δημιουργούς να πλουτίσουν τα έργα τους. Είτε ήταν θεατρικοί συγγραφείς, είτε ήταν γελοιογράφοι, ζωγράφοι, ποιητές, μουσικοί κ.λπ.

Ο Αριστοφάνης στις «Εκκλησιάζουσες» μας δίνει ένα χυμώδες δείγμα κοινοβουλευτικής αγόρευσης, μέσω της Πραξαγόρας. Αποφασισμένες οι γυναίκες στην αρχαία Αθήνα να αλλάξουν τους νόμους, καταλαμβάνοντας από τα χαράματα τις θέσεις στη Βουλή (ντυμένες με ανδρικά ρούχα και φορώντας ψεύτικα γένια), κάνουν την τελευταία τους πρόβα. Παριστάνοντας τον άνδρα, η Πραξαγόρα ξεκινά πλέκοντας το εγκώμιο των γυναικών στις οποίες ζητά να δοθεί η εξουσία της πόλης: «Πως είναι από μας καλύτερες θα σας το αποδείξω αμέσως. Πρώτον, βρέχουνε πάντα το μαλλί τους με ζεστό νερό κατά την παλιά συνήθεια – όλες μα όλες τους χωρίς καμιά εξαίρεση και δεν κάνουν πειραματισμούς στα καλά καθούμενα. Ενώ εμείς, κι αν είχε κάποτε η Αθήνα κάτι της προκοπής, φοβόμασταν πως αν δεν το αλλάζαμε προς το χειρότερο, θα μας θεωρούσαν οπισθοδρομικούς». Για να κλείσει στο τέλος την ομιλία της (του) ως έμπειρη κοινοβουλευτικός λέγοντας: «Ας παραδώσουμε λοιπόν σ’ αυτές την εξουσία χωρίς χρονοτριβή και χωρίς άσκοπες συζητήσεις. Ας τις αφήσουμε να κυβερνήσουν μια φορά κι αυτές αναλογιζόμενοι τούτο μόνο: ότι σαν μάνες, θα κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για χάρη των στρατιωτών μας» (μετάφραση: Κώστα Ταχτσή).

Κάνοντας ένα μεγάλο χρονικό άλμα, συναντάμε στον 19ο αιώνα τον Γεώργιο Σουρή, ο οποίος, μην αφήνοντας τίποτα ασχολίαστο στο δημόσιο βίο, καταπιάνεται πολλές φορές με νομοθετήματα, πρωθυπουργούς, βουλευτές και κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Στο ποίημά του «Περί Βουλής», γραμμένο με την ευκαιρία της νέας κοινοβουλευτικής περιόδου τον Οκτώβριο του 1886, διαβάζουμε: «Μετά χαράς τριγύρω μου κυττάζω συνηγμένους / τους Βουλευτάς του ευτυχούς των Πανελλήνων γένους / … / Σοφά νομοθετήματα εις μερικάς ημέρας / θα εισαχθούν εις την Βουλήν μετά πολλού πατάγου, / ελπίζω δε πως θα ιδώ του έθνους τους πατέρας / να κουτουλιούνται δι αυτά μ΄ ορμήν σφριγώντος τράγου. / Και γνώμας δε, θ ακούσομεν πολύ βελτιωμένας / και τας περιφερείας των σοφίας περδομένας. / … / Δι όπερ άνδρες Βουλευταί, μετά χαράς πολλής, / κηρύττω νέαν έναρξην των έργων της Βουλής».

Κι από τον Σουρή ας ανέβουμε στο 1975 και στους «Προστάτες» του Μήτσου Ευθυμιάδη, που πραγματεύεται τον αγώνα για την ανεξαρτησία κατά το 1821 και που παρουσιάστηκε με τη Μεταπολίτευση στο Θέατρο Τέχνης. Το έργο τελειώνει με τον «Πονηρόπουλο» στο Βουλευτικό να νομοθετεί ως εξής: « Εν ονόματι της αγίας και αδιαιρέτου Τριάδος. Ημείς ως γνήσιοι εκπρόσωποι του ελληνικού λαού, συνελθόντες την, του μηνός τάδε, του έτους δείνα, αποφασίζομεν και ψηφίζομεν…» για να καταλήξει, «Τέλος, και προς αποφυγήν ερπύστριας, εκλέγεται πρωθυπουργός ο Καποδίστριας. Ευχαριστώ».

Είναι τα πιο πάνω ελάχιστο μόνο δείγμα από τα πολλά που ενέπνευσαν τους δημιουργούς οι κοινοβουλευτικοί άνδρες και γυναίκες αλλά και οι κοινοβουλευτικές διαδικασίες στο πέρασμα των αιώνων. Κάθε εποχή έχει τις δικές της κοινοβουλευτικές ιστορίες να αφηγηθεί και τους δικούς της κοινοβουλευτικούς να τη λαμπρύνουν.

Και η δική μας εποχή. Έχει…

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής στην Περιφέρεια Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9462121/giati-gelate-kyrio-1  )

Τρέλα, η ιερή

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Η τρέλα, ως εκφράζουσα ίσως την πιο ακραία ανθρώπινη κατάσταση μετά τον θάνατο, εντυπωσίασε τον άνθρωπο από τα πιο πρώιμα στάδια της εξέλιξής του έως τις ημέρες μας. Το δέος που γεννά ο τρελός, φανερώνει στον καθένα μας μια εικόνα που δεν κατανοούμε και που φοβόμαστε πως θα μπορούσε να είναι και η δική μας. Ο κόσμος της τρέλας δεν μπορεί να βιωθεί, ούτε καν να κατανοηθεί, παρά μόνον από όσους κατέχονται από αυτήν. Ο τρελός λοιπόν γίνεται ένα ξεχωριστό άτομο, σεβαστό και ενίοτε ιερό από τις κοινωνίες. Και ακόμα, γίνεται πρόσωπο επεξεργασίας από την επιστήμη, αλλά και από την τέχνη.

Σε όλες τις εποχές η κατάσταση της τρέλας αποτέλεσε βολικό όχημα για την εκδήλωση έμμεσης διαμαρτυρίας απέναντι στην εξουσία. Ο «τρελός της αυλής» έπαιζε κατά τα μεσαιωνικά χρόνια σπουδαίο ρόλο. Κάποιος κατά τεκμήριο απόλυτα σώφρων ρίσκαρε να λέει σκληρές αλήθειες στον βασιλιά διασκεδάζοντας τον. Είναι ο γελωτοποιός που κρύβει την ευφυΐα του στην καμπούρα του, αληθινή ή ψεύτική, στην όποια δυσμορφία του, στην εκφραστική του δεινότητα. Ακόμα, στα προκλητικά πολύχρωμα κοστούμια και τα αστεία καπέλα και κουδουνάκια, σαν αυτά που υποχρεωτικά φορούσαν οι πραγματικοί τρελοί, ώστε να προειδοποιούν τους «κανονικούς» ανθρώπους για την έλευσή τους.

Γελωτοποιούς όμως είχε και ο φτωχός λαός. Οι συντεχνίες που διοργάνωναν διασκεδάσεις στη μεσαιωνική Ευρώπη, ανέθεταν σε αυτούς τους «τρελούς» την πρωτοκαθεδρία και το απόλυτο πρόσταγμα της γιορτής. Το κοστούμι κι εδώ, ανάλογο. Πολύχρωμο πανωφόρι, παντελόνι εφαρμοστό, ουρά γαϊδάρου και κουκούλα με κέρατα ή μεγάλα αυτιά, γαϊδουρινά κι αυτά.

Η παρωδία της τρέλας χρησιμοποιήθηκε ακόμα και στην Εκκλησία, δίνοντας λυτρωτική διέξοδο στην καταπίεση των ανώτερων κληρικών της Καθολικής Εκκλησίας προς κατώτερους λειτουργούς της. Ήταν το πρωτοχρονιάτικο «Πανηγύρι των τρελών». Εκτός επισήμων τελετών, οι χαμηλόβαθμοι παπάδες, «αντιποιούμενοι αρχήν», παρωδούσαν την ίδια τη θεία λειτουργία και καυτηρίαζαν τον βίο και την πολιτεία των επισκόπων, παριστάνοντάς τους εν μέσω ιλαρής ατμόσφαιρας.

Επιστρέφοντας στο χώρο της τέχνης, ο Αισχύλος μάς δίνει δύο υπέροχες εκδοχές ιεράς τρέλας. Την Ιώ στον «Προμηθέα Δεσμώτη» και την Κασσάνδρα στον «Αγαμέμνονά» του. Σε υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο αποκάλυψε τους «τρελούς» του και ο Σαίξπηρ. Αν γενικώς ο λόγος του τρελού χαρακτηρίζεται από έναν όμορφο παραλογισμό, γοητευτική φαντασία και ταυτόχρονα αναφορές σε βωμολοχίες, καθώς και χαριτωμένες ή χοντροκομμένες ύβρεις, η πένα του μεγάλου συγγραφέα, ανέβασε αυτόν τον λόγο σε υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο.

Αναγνωρίσαμε πως είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς την κατάσταση της τρέλας μαζί με τα συναισθήματα του τρελού. Το μόνο κλειδί που μπορεί να εξασφαλίσει στους «κανονικούς» ανθρώπους μια χαραμάδα παράλογου και της αίσθησής του είναι, όπως σημειώσαμε, η τέχνη. Εκείνη η τέχνη που αναζητά την πρωτοτυπία ενάντια στην κοινοτοπία, που προσπαθεί να γεννήσει πρόσωπα και καταστάσεις «σαν» ζωντανές, που πασχίζει να αποκαλύψει προσωπικές και ταυτόχρονα διαχρονικά ιστορικές αλήθειες.

«Από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια» λέει η οικεία μας ελληνική παροιμία. Κατά τον Σενέκα, «δεν υπάρχει μεγαλοφυΐα χωρίς κάποια δόση τρέλας». Ενώ ο Ίων Δραγούμης πιστεύει πως «η φρονιμάδα είναι τυφλή, η τρέλα έχει μάτια και βλέπει». Τέλος, η Βίβλος τοποθετεί τα πράγματα στη θέση τους: «Μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι».

Ερχόμαστε ξανά λοιπόν σε αυτό που σημειώσαμε στην αρχή. Η τρέλα είναι ό,τι πιο κοντινό στον θάνατο. Όμως, όπως μας κληροδότησαν στα έργα τους σπουδαίοι δημιουργοί, αλλά και η ίδια η ιστορία του ανθρώπου, η τρέλα είναι ταυτόχρονα και ό,τι πιο κοντινό στη ζωή.

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9449503/trela-e-iere  )

Προϋπολογίζεται ο πολιτισμός;

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Κατ’ αρχήν όχι. Πώς να μαντέψεις, να υπολογίσεις και να προϋπολογίσεις τις μελλοντικές αξίες τέχνης και τις επιδόσεις του πολιτιστικού χώρου; Προϋπολογίζεις τα χρήματα που μπορείς να ξοδέψεις για τον πολιτισμό και εδώ, πρέπει να παίρνει κανείς υπ’ όψιν του ένα δυναμικό ποιοτικό στοιχείο. Να επιλέξει να κατευθύνει χρήματα σε εκείνες τις επιλογές που θα δώσουν το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα ποιοτικά, αλλά και σε μετρήσιμη ανταπόκριση από τους πολίτες που ωφελούνται από τις δράσεις πολιτισμού που στηρίζονται ή πρωτοδημιουργούνται.

Η κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα παρέλαβε ένα υπουργείο Πολιτισμού του οποίου τα ταμεία ήταν άδεια. Με νου όμως και ψυχή προσπάθησε να αλλάξει τα κακώς κείμενα. Και τα κατάφερε. Να θυμίσουμε την ψήφιση του νόμου για τα πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα ώστε οι δημιουργοί να μην δίνονται βορά σε ιδιωτικές εταιρείες που λειτουργούσαν ως απόλυτοι άρχοντες πάνω στην πνευματική περιουσία τους, όπου το κράτος, οι προηγούμενες κυβερνήσεις επί δεκαετίες είχαν αφήσει ανεξέλεγκτους αυτούς τους ιδιώτες να εκμεταλλεύονται τη δημιουργία των καλλιτεχνών. Ενώ οι ίδιες, παρακολουθούσαν αδιάφορα και από μακριά.

Στα χρόνια του μεγάλου φαγοποτιού, το υπουργείο Πολιτισμού με το άφθονο χρήμα εξασφάλιζε από τα έσοδα του ΟΠΑΠ, χρηματοδοτούσε τοπικά ρουσφέτια για πανηγυράκια στις εκλογικές περιφέρειες υπουργών και βουλευτών και επιδοτούσε με εκατομμύρια ευρώ «συνδικαλιστικές» συλλογικότητες χωρίς καμία νομική κάλυψη. Την ίδια ώρα έκοβε την επιχορήγηση και πέταγε έξω από το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου εθνικά μεγέθη, όπως, ο Σπύρος Ευαγγελάτος και το Αμφι-Θέατρο, το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν ή τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου! Να θυμίσουμε ακόμα, την εφαρμογή από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, του ηλεκτρονικού εισιτηρίου στους αρχαιολογικούς χώρους που εκτίναξε κατακόρυφα τις εισπράξεις. Αλήθεια γιατί; Και αλήθεια γιατί τόσα χρόνια δεν το άγγιξε κανείς ποτέ αυτό το θέμα; Αμέτρητες είναι οι πνευματικές και καλλιτεχνικές δομές που επιχορηγήθηκαν από αυτήν την κυβέρνηση. Στη θέση της ένωσης Ανωκατωραχουλιωτών που ήταν η εκλογική περιφέρεια του τάδε υπουργού ή του δείνα βουλευτή, βρίσκουμε ζωντανούς και παραγωγικούς πνευματικούς και καλλιτεχνικούς φορείς από όλη την Ελλάδα. Και μάλιστα υψηλού επιπέδου.

Με τα όποια πενιχρά οικονομικά μέσα, τι θα στηρίξει κανείς στο μέλλον λοιπόν; Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να υπάρχει μια χάρτα προτεραιοτήτων, ώστε η ενίσχυση των πολιτιστικών δράσεων στην καινούργια χρονιά να είναι στοχευμένη και να δώσει τους καλύτερους καρπούς. Και το ΥΠΠΟ, έχει ήδη ξεκαθαρίσει πως εργάζεται ώστε η επικράτεια του πολιτισμού, να ανασυγκροτηθεί ουσιωδώς μετά τα χρόνια της κρίσης. Να διευρυνθεί η έννοια του πολιτισμού πέρα από τα πεδία των γραμμάτων και των τεχνών, έτσι ώστε να περιλαμβάνει στάσεις, νοοτροπίες και συμπεριφορές της καθημερινής ζωής. Να φροντίσει την περιφερειακή πολιτιστική ζωή, αναδεικνύοντας ομάδες και προσωπικότητες που μακριά από τα αστικά κέντρα δημιουργούν πλουτίζοντας τον πολιτιστικό χάρτη της χώρας. Να παρακινήσει έμψυχο πολιτισμικό δυναμικό από το κέντρο στην Περιφέρεια, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τον πολίτη ως συνδιαμορφωτή της πολιτιστικής πολιτικής.

Αφιερώνοντας ξεχωριστό ενδιαφέρον για την οικοδόμηση παραγωγικής σχέσης των παιδιών και νέων με τον πολιτισμό. Να φέρει τους νέους δημιουργούς και καλλιτέχνες στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του κοινού, συστήνοντας τους στο κοινό και διευκολύνοντάς τους στο ξεκίνημά τους. Να δέσει ξανά τον πολιτισμό με τον αθλητισμό, όχι γιατί απλώς συστεγάζονται στο ίδιο υπουργείο, αλλά γιατί ο αθλητισμός παράγει από την αρχαία ακόμα εποχή, ταυτόχρονα αθλητικό αλλά και πολιτισμικό αποτέλεσμα.

Με αυτόν τον πρώτο μετά από μια δεκαετία προϋπολογισμό που ενσωματώνει μέτρα ανακούφισης του ελληνικού λαού, περιμένουμε σπουδαίες κατακτήσεις και στον χώρο του πολιτισμού λοιπόν, που τόσο πολύ ταλαιπωρήθηκε όλα αυτά τα μνημονιακά χρόνια, αλλά και πριν από αυτά…

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής της Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : http://www.avgi.gr/article/10812/9430772/proupologizetai-o-politismos-  )