Χτιστάδες θεατρίνοι ( Εφημ. ΑΥΓΗ 10.09.2017)

(Θεατρική παράσταση το έτος 1948 ! σε αυτοσχέδια σκηνή στο προαύλιο της  εκκλησίας Αγ.Νικολάου στην Πύλη Τρικάλων ) 

Οι παραστάσεις των διασκευών του «Πανάρετου», ρίζωσαν σε πολλά μέρη. Δίνονταν κάθε χρόνο μέσα από μια τελετουργία όπου άρχιζε με την έναρξη των προβών γύρω στα Χριστούγεννα και κατέληγε στην παρουσίαση την εποχή της αποκριάς.

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

 

Η ενασχόληση με έργα τέχνης, πριν ακόμα περάσει στην κυρίαρχη ευθύνη των κατ’ επάγγελμα δημιουργών, αποτέλεσε το πεδίο καλλιτεχνικής δράσης της ίδιας της κοινωνίας και των ανθρώπων που συγκροτούσαν συλλογικότητες φυλετικές, πολιτισμικές, επαγγελματικές κ.λπ. Αυτήν τη λυτρωτική ενασχόληση συνέχισαν οι κοινωνικές ομάδες και μετά τη συγκρότηση των καλλιτεχνικών συντεχνιών που κατ΄ αποκλειστικότητα παράγουν καλλιτεχνικό έργο.

Χτιστάδες, μελισσοκόμοι και εποχιακοί εργάτες γης από την Ήπειρο για παράδειγμα, κατά τον 19ο αιώνα ασχολήθηκαν με το θέατρο και το μεταλαμπάδευσαν από τα νησιά του Ιονίου στη Δυτική Ελλάδα. Στην Ήπειρο δηλαδή, τη Δυτική Ρούμελη και έως και το Φανάρι Καρδίτσας.

Με την πτώση της Κρήτης στους Οθωμανούς, λόγιοι κρητικοί κατέφυγαν στα Ιόνια Νησιά που ήταν υπό την κυριαρχία της Γαληνοτάτης Ενετικής Δημοκρατίας, φέρνοντας μαζί και τον πνευματικό τους πλούτο. Κορυφαία ανάμεσα σε άλλα πολλά δημιουργήματα του Κρητικού Θεάτρου και η τραγωδία «Ερωφίλη» του Γεωργίου Χορτάτζη, γραμμένη γύρω στα 1595. Σε αυτό το έργο, ο έρωτας της βασιλοπούλας Ερωφίλης με τον Πανάρετο, έναν νέο που ζει στην αυλή του βασιλιά, καταλήγει σε τραγωδία μιας και ο βασιλιάς διατάζει να σκοτώσουν τον εραστή της κόρης του και να της παρουσιάσουν το τεμαχισμένο κορμί του σε ένα καλάθι! Αυτό καθ’ αυτό το θέμα και η πλοκή του έργου, αγαπιέται πολύ από το κοινό, ξεφεύγει από την κειμενική του διάσταση και αποτελεί πια μέρος της προφορικής παράδοσης η οποία με τη σειρά της ενεργοποιεί μικρές θεατρικές διασκευές που παίζονταν από απλούς ανθρώπους. Αυτές οι παραστάσεις, λάμβαναν χώρα όπως είπαμε στα Επτάνησα προς τέρψιν των λαϊκών στρωμάτων. Το κρητικό θέατρο άλλωστε είχε προλάβει να «μπολιάσει» και τις «Ζακυνθινές Ομιλίες» που είναι ένα σημαντικό είδος λαϊκού θεάτρου έως σήμερα.

Στα νησιά του Ιονίου, αναζητούσαν εργασία εποχιακοί εργάτες και επαγγελματίες από την απέναντι τουρκοκρατούμενη Δυτική Ελλάδα. Χτιστάδες Ηπειρώτες που διέτρεχαν την Επτάνησο αλλά και τις σκλαβωμένες περιοχές σε Θεσσαλία, Πελοπόννησο κ.λπ., φτιάχνοντας σπίτια και γεφύρια, ήρθαν σε επαφή με παραστάσεις αυτών των διασκευών και όπως πάντα συμβαίνει, μαγεύτηκαν από το γεγονός της θεατρικής παράστασης. Πιθανόν στη συνέχεια, να συμμετείχαν σε κάποιες από αυτές, κάνοντας ένα είδος μαθητείας – μύησης στην τέχνη του Διόνυσου. Το σίγουρο πάντως είναι πως μετέφεραν στην απέναντι στεριά τα κείμενα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις διαμόρφωσαν και δικά τους, δίνοντας παραστάσεις των διασκευών της «Ερωφίλης», αλλάζοντας όμως τον τίτλο και κάνοντάς τον «Πανάρετος».

Καταγράφονται πολλές τέτοιες παραστάσεις από τη Νότια Ήπειρο έως την Τριχωνίδα. Υπάρχει μάλιστα καταγραφή παράστασης από μελισσοκόμους, στο Σούλι, το 1886. Τα επαγγέλματα, όπως ήδη σημειώσαμε, ταξίδευαν. Το επάγγελμα του χτίστη απαιτούσε ακόμα μακρύτερα ταξίδια. Ο «Πανάρετος» λοιπόν, έφτασε μέχρι τον Θεσσαλικό κάμπο και συγκεκριμένα το Φανάρι Καρδίτσας. Εδώ, τον έφερε ο μαστρο – Τασιός Παπαγεωργίου, σε διασκευή γραμμένη σε ένα τετράδιο, το 1918, ενώ η τελευταία παράσταση καταγράφεται στα 1981. Ενδιαφέρον έχει ότι εδώ στο Φανάρι για τα κωμικά μέρη χρησιμοποιείται η ιδιαιτερότητα του Θεσσαλικού γλωσσικού ιδιώματος. Την διασκευή του Τασιού Παπαγεωργίου φαίνεται να χρησιμοποιεί για την δική της εκδοχή η διασκευή του Καρπενησίου, όπου συναντάται ανάμεικτο με τα λόγια στοιχεία και την ανάμνηση της κρητικής λαλιάς μέσω του δεκαπεντασύλλαβου και το ρουμελιώτικο ιδίωμα.

Οι παραστάσεις των διασκευών του «Πανάρετου», ρίζωσαν σε πολλά μέρη. Δίνονταν κάθε χρόνο μέσα από μια τελετουργία όπου άρχιζε με την έναρξη των προβών γύρω στα Χριστούγεννα και κατέληγε στην παρουσίαση την εποχή της αποκριάς.

Η «Ερωφίλη» λοιπόν, που ξεκίνησε στα 1595 περίπου από την Κρήτη, ρίζωσε και ενέπνευσε λαϊκούς ανθρώπους στα Επτάνησα και την απέναντι Ελλάδα. Αναμφισβήτητα είναι μια διαδικασία από την οποία πολλά μπορεί να διδαχθεί κανείς και ιδιαίτερα όσοι ασχολούνται επαγγελματικά ή και ως πολιτικά στελέχη με τον πολιτισμό. Άλλωστε αυτό που πρέπει να κάνουν οι ιδεολογίες και οι εξουσίες είναι να εμπνέονται από τον λαϊκό πλούτο και να εμπνέουν αυτούς που υπηρετούν. Αυτός πρέπει να είναι και ο δρόμος που προτείνει η σύγχρονη ριζοσπαστική Αριστερά στην Ελλάδα, την Ευρώπη, τον κόσμο.

 

Πηγές:

Αικ. Πολυμέρου – Καμηλάκη: «Πανάρετος -Λαϊκή διασκευή της Ερωφίλης στη Δυτ. Ρούμελη», «Θεατρική παράσταση λαϊκής διασκευής της Ερωφίλης στο Φανάρι Καρδίτσας».

Β. Πούχνερ «Το παραδοσιακό λαϊκό θέατρο στην Ελλάδα και τη Βαλκανική».

 

*Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής.

 

(ΠΗΓΗ : ΕΦΗΜ. ΑΥΓΗ http://www.avgi.gr/article/10812/8394703/chtistades-theatrinoi)

Νέοι θεατρίνοι: Στο Γκουλάγκ (εφημ. ΑΥΓΗ 18.3.2017)

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Οι μηδαμινές ευκαιρίες για αξιοπρεπή εργασία και αμοιβή σε συνδυασμό με την παντελή έλλειψη εκτίμησης στην προσωπικότητα και την αξιοσύνη των νέων ανθρώπων αποτελούν την οδυνηρή καθημερινότητα στη χώρα που γέννησε το θέατρο.

Το εργασιακό Γκουλάγκ που βιώνουν οι νέοι άνθρωποι στο θέατρο το γνωρίζουμε καλά. Η συνάντηση όμως, βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ που ασχολούνται με τον πολιτισμό με μια μεγάλη ομάδα νέων ηθοποιών, σκηνοθετών και συγγραφέων, άφησε άφωνους και τους πιο πληροφορημένους από εμάς.

Οι μηδαμινές ευκαιρίες για αξιοπρεπή εργασία και αμοιβή σε συνδυασμό με την παντελή έλλειψη εκτίμησης στην προσωπικότητα και την αξιοσύνη των νέων ανθρώπων αποτελούν την οδυνηρή καθημερινότητα στη χώρα που γέννησε το θέατρο. Δυστυχώς, την άνοιξη του 2013, η συγκυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου κατάργησε τη συλλογική σύμβαση των ηθοποιών, αφήνοντάς τους στο έλεος κυριολεκτικά λογής – λογής επιχειρηματιών. Ο ΣΥΡΙΖΑ σήμερα επιχειρεί να επαναφέρει τις συμβάσεις εργασίας με τη γνωστή σθεναρή άρνηση του ΔΝΤ που άλλοι έφεραν και εγκατέστησαν και που τώρα κουνούν το δάχτυλο δυσαρεστημένοι από την πολιτική της κυβέρνησης.

Υπάρχει, όσον αφορά το θέατρο, μια αίσθηση πληθωρικότητας στη χώρα μας και ιδιαίτερα στην πρωτεύουσα. Το κοινό γνωρίζει πως εκατοντάδες παραστάσεις παίζονται κάθε βράδυ στην Αθήνα όχι μόνο στα θέατρα ή σε «θεατρόμορφους» χώρους, αλλά και όπου μπορεί να φανταστεί κανείς. Σε εισόδους πολυκατοικιών, σε μπαρ, σε αυλές, ακόμα και στο σπίτι σας μπορείτε να καλέσετε θίασο που παίζει αποκλειστικά σε σπίτια όπου τον καλούν. Θα αναρωτηθεί κανείς αν είναι κακό να παίζονται τόσες πολλές παραστάσεις ακόμα και στους πιο απίθανους χώρους. Η απάντηση είναι: φυσικά όχι. Θα έπρεπε όμως αυτή η θεατρική έκρηξη να συνοδεύεται και με τις ανάλογες απολαβές γι’ αυτούς που βρίσκονται πάνω στη σκηνή, αλλά και γι’ αυτούς που δούλεψαν για τη δημιουργία του σκηνικού γεγονότος. Οι αμοιβές συνήθως είναι συμβολικές, έως (συνηθέστερα), ανύπαρκτες. Αφηγείται ένας νεαρός ηθοποιός πως όταν τον κάλεσαν σε μια δουλειά, αφού συζήτησαν για τον ρόλο που θα ερμήνευε, μετά αυτός έθεσε το θέμα της αμοιβής του. «Και το οικονομικό;» ρώτησε. «Α, μην ανησυχείς» του απάντησαν «δεν θα πληρώσεις τίποτα»!

Τι κάνει, λοιπόν, ο νέος θεατρίνος που ασφυκτιά και δεν αντέχει την (θεατρική) απραξία; Παίρνει τα πράγματα στα χέρια του και οργανώνει τη δική του θεατρική πρόταση. Με τι χρήματα; Μα χωρίς καθόλου χρήματα. Είναι οι «no budget» παραγωγές. Γράφουν μόνοι τους κάποιο έργο για να μην υπάρχουν συγγραφικά δικαιώματα, αυτοσκηνοθετούνται και παίζουν χωρίς σχεδόν σκηνικά, ως πρωτοποριακή άποψη, μιας και η κατασκευή σκηνικών και κοστουμιών κοστίζουν. Πού θα παίξουν; Αν θέλουν να στεγάσουν το εγχείρημά τους σε κάποιο θέατρο θα το πληρώσουν ακριβά.

Το ενοίκιο και στις γνωστές αίθουσες του κέντρου αλλά και στα «off broadway» θέατρα του Μεταξουργείου ή άλλων αναλόγων εκτός κέντρου περιοχών είναι υψηλό και μια βιομηχανία εκμετάλλευσης από πολλούς (όχι ευτυχώς από όλους) ιδιοκτήτες αυτών των χώρων έχει στηθεί με επιμέλεια, λιανίζοντας κυριολεκτικά τους γεμάτους όνειρα νέους ανθρώπους. Το κοινό ακολουθεί; Ναι, ακολουθεί, αλλά έτσι, όπως μοιράζεται σε εκατοντάδες παραστάσεις δεν μπορεί να συντηρήσει το μεγαλύτερο μέρος τους. Όσο για την επικοινωνία, την πληροφόρηση του κοινού για αυτές τις παραστάσεις, υπάρχει ένας κύκλος που δεν οδηγεί πουθενά. Θέλετε να πάτε θέατρο; Ανοίξτε το ραδιόφωνο. Όλο και σε κάποια προσφορά θα πέσετε!

Ο ΣΥΡΙΖΑ στο πρόγραμμά του προέβλεπε την ενίσχυση των νέων καλλιτεχνών. Σε αυτό το πλαίσιο ανοίγει χώρους του Μεγάρου Μουσικής σε νέες θεατρικές ομάδες. Θα χρησιμοποιούν αυτούς τους χώρους, για τις πρόβες τους και για παραστάσεις χωρίς να πληρώνουν ενοίκιο βέβαια. Το ίδιο γίνεται και για ομάδες χορού. Προετοιμάζονται δωρεάν σεμινάρια επιμόρφωσης που τόσο μεγάλη ανάγκη έχουν οι νέοι καλλιτέχνες. Φτάνει αυτό; Όχι βέβαια. Είναι όμως η αρχή, έτσι ώστε να οργανωθούν πολλά πράγματα στον χώρο. Κατ’ αρχήν οι σπουδές. Με αυτό το άναρχο τοπίο θεατρικής εκπαίδευσης, έχουμε και υπερπληθώρα ανυπεράσπιστων επαγγελματικά ηθοποιών. Ταυτόχρονα θα πρέπει να οργανωθεί ξανά το θέατρο στην ελληνική περιφέρεια γιατί μετά τη μεθοδευμένη από τις προηγούμενες κυβερνήσεις κατάρρευση των Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων, η επαρχία κυριολεκτικά πένεται θεατρικά, ενώ εκατοντάδες ταλαντούχοι ηθοποιοί είναι έτοιμοι να την υπηρετήσουν. Αναγκαία είναι και η φροντίδα της πολιτείας για την εξωστρέφεια των νέων θεατρικών ομάδων. Για το άνοιγμά τους στις εκτός συνόρων σκηνές. Υλικό υπάρχει. Δυνατές ομάδες και ενδιαφέρουσες παραγωγές ελκυστικές για τους θεατρόφιλους και εκτός Ελλάδος!

Πολλά έχουμε να πούμε ακόμη. Και είναι μικρό μέρος από αυτά που μας κατέθεσαν στη συνάντηση που είχαμε οι νέοι ηθοποιοί, σκηνοθέτες και συγγραφείς. Δυστυχώς, ο περιορισμένος χώρος της εφημερίδας μας επιβάλει να κλείσουμε εδώ. Θα επανέλθουμε αργότερα όμως με το «Νέοι Θεατρίνοι: Στο Γκουλάγκ Νο 2».

Μέχρι τότε να θυμάστε: Οι νέοι άνθρωποι του θεάτρου καταθέτουν την ψυχή τους κάθε βράδυ πάνω στη σκηνή για όλους εμάς. Και μας περιμένουν…

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Αττικής

 

http://www.avgi.gr/article/10812/7991604/neoi-theatrinoi-sto-nkoulank