Ηθοποιός και με τη Βούλα (εφημ. ΑΥΓΗ 02.12.2017)

Από εκείνο το μακρινό 1545, όταν υπογράφεται το πρώτο συμβόλαιο που διασφαλίζει τα δικαιώματα και καταγράφει τις υποχρεώσεις των ηθοποιών, έως σήμερα οι ηθοποιοί αγωνίζονται για όσα δικαιούνται

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Για κάποια επαγγέλματα η επ’ αμοιβή άσκησή τους θεσμοθετήθηκε αρκετά νωρίς. Η εποχή που ο καθένας μαστόρευε για τα του οίκου του ή για την ομάδα έδωσε τη θέση της σε επαγγελματίες κάθε είδους. Όσον αφορά την αρχαία Ελλάδα, μας πληροφορεί ο Αριστοφάνης στους «Όρνιθες» πως «ξημερώματα ξεκινούν για τη δουλειά ο σιδηρουργός, ο μυλωνάς, ο βυρσοδέψης, ο τσαγκάρης, ο κεραμοποιός».

Εδώ ο μέγιστος κωμικός ποιητής της αρχαιότητας δεν αναφέρει τίποτα για τους επαγγελματίες ηθοποιούς. Γιατί υπήρχαν από τότε ηθοποιοί που κέρδιζαν τα προς το ζην ασκώντας την τέχνη τους. Βεβαίως το επάγγελμα ασκούνταν καιρού επιτρέποντος. Μεγάλη ήταν η θεατρική δραστηριότητα κατά τα Μεγάλα Διονύσια, όπου διεξήγοντο και οι Δραματικοί Αγώνες. Θα λέγαμε λοιπόν πως οι θεατρίνοι στην αρχαία Αθήνα ήσαν κυρίως «φεστιβαλικοί» ηθοποιοί.

Ανάμεσά τους υπήρχαν και «φίρμες». Η αμοιβή ενός πρωτοκλασάτου ηθοποιού για τη συμμετοχή του σε παράσταση που έπαιρνε μέρος στους Αγώνες ήταν αυτή που έπρεπε να καταβάλει κανείς για να αγοράσει μια τριήρη! Στον ελλαδικό χώρο, με την επικράτηση των Ρωμαίων και αργότερα επί Βυζαντίου, η θεατρική δραστηριότητα ατόνησε και οι ηθοποιοί άλλαξαν επάγγελμα. Διασώθηκαν κάποιοι μίμοι, θαυματοποιοί και χορευτές που περιέφεραν θεάματα ποικιλιών με χοντρά αστεία και κακόγουστα «θεάματα».

Υπάρχει όμως μια στιγμή στην ιστορία του θεάτρου όπου επισήμως, με έγγραφη συμφωνία, η δραστηριότητα του ηθοποιού ορίζεται ως επάγγελμα. Στην Πάδοβα του 1545, με συμβολαιογραφική πράξη, ιδρύεται θίασος επαγγελματιών ηθοποιών. Μπορούμε να μιλάμε για την πρώτη σύμβαση εργασίας των ηθοποιών.

Με αυτήν ορίζεται ο επικεφαλής του θιάσου, ο «θιασάρχης» δηλαδή, που έχει τον πρώτο λόγο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο πρώτος «και με τη βούλα» θιασάρχης άκουγε στο όνομα Ser Maffio. Με σαφήνεια ορίζει αυτό το πρώτο θεατρικό συμβόλαιο και τον τρόπο διανομής των εσόδων. Αφαιρώντας όσα χρειάζονταν για την επιβίωση των εργαζομένων ηθοποιών, τα υπόλοιπα αποταμιεύονταν και μοιράζονταν με το τέλος των παραστάσεων και τη λήξη του συμβολαίου.

Αν κάποιος αποφάσιζε να εγκαταλείψει τον θίασο πριν από την ολοκλήρωση του κύκλου παρατάσεων, αποκλειόταν από την τελική αμοιβή. Μεριμνά ακόμα η συμβολαιογραφική αυτή πράξη για τις ανάγκες της επιχείρησης. Υπήρχε για παράδειγμα απόφαση για την αγορά αλόγου που θα κουβαλούσε τον σκηνικό εξοπλισμό και ακόμα όριζε πως απαγορεύονται αυστηρά εντός του εργασιακού χώρου τα τυχερά παιχνίδια και οι τσακωμοί!

Το ιδρυτικό κείμενο του θιάσου δεν υπεισέρχεται σε θέματα αισθητικής. Αντίθετα φροντίζει για την «κοινωνική ασφάλιση» -θα λέγαμε- των ηθοποιών. Ορίζει πως, αν κάποιος ηθοποιός αρρωστήσει, τότε οι υπόλοιποι θα πρέπει να τον φροντίσουν ξοδεύοντας από κοινού. Αν το πρόβλημα υγείας ήταν μεγάλο, τότε έπρεπε να τον αποδεσμεύσουν από το συμβόλαιο και με μία καλή αμοιβή να γυρίσει στο σπίτι του.

Για να ξαναγυρίσουμε στον ελλαδικό χώρο, θα πρέπει να πούμε πως στο νεότερο ελληνικό κράτος η υποκριτική άργησε πολύ να κατοχυρωθεί ως επάγγελμα. Έχουμε βέβαια από τον 19ο αι. τη δημιουργία «θεατρικού εσναφιού» στην Κωνσταντινούπολη. Από πολύ νωρίς η θεατρική δραστηριότητα ανάμεσα στους Έλληνες της Πόλης επέβαλε τη δημιουργία του. Παίζοντας κατ’ αρχήν ως ερασιτέχνες ηθοποιοί κάποιοι, αναγκάζονταν εξ αιτίας της μεγάλης επιτυχίας που είχαν οι παραστάσεις να ξοδεύουν πολύ χρόνο.

Έτσι, λοιπόν, εγκατέλειπαν σταδιακά τα παλιά τους επαγγέλματα και γίνονταν επαγγελματίες ηθοποιοί. Πολλοί στη συνέχεια κατέβαιναν στην Ελλάδα ενισχύοντας και πλουτίζοντας πραγματικά το φτωχό τότε θέατρο των Αθηνών.

Σταθμό στην επαγγελματική οργάνωση των ηθοποιών αποτέλεσε η δημιουργία του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών στα 1917. Το ΣΕΗ υπήρξε ένα προοδευτικό και μαχητικό σωματείο και πρωταγωνιστής σε όλους τους κοινωνικούς και εθνικούς αγώνες έως σήμερα. Στα εργασιακά, σε ζητήματα δημοκρατίας, σε στιγμές που ο ελληνικός λαός αγωνίζονταν για την ελευθερία του.

Το ΕΑΜ Ηθοποιών έδωσε σπουδαία δείγματα προσφοράς. Πολλοί ηθοποιοί αγωνίστηκαν μέσα από τις τάξεις του ΕΛΑΣ και άλλοι στελέχωσαν θιάσους του Θεάτρου του Βουνού που παράσταινε στην ελεύθερη Ελλάδα. Το ΣΕΗ ήταν το πρώτο σωματείο που έκλεισε η χούντα το 1967. Μεταπολιτευτικά συνέχισε τους αγώνες του έως ότου στον σημερινό χαώδη κόσμο του θεάματος ψάχνει να βρει ξανά την αγωνιστικότητά του.

Από εκείνο το μακρινό 1545, όταν υπογράφεται το πρώτο συμβόλαιο που διασφαλίζει τα δικαιώματα και καταγράφει τις υποχρεώσεις των ηθοποιών, έως σήμερα οι ηθοποιοί αγωνίζονται για όσα δικαιούνται. Η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου καταδίκασε τους Έλληνες ηθοποιούς σε αμοιβές των 3,5 ευρώ την ώρα! Η παρούσα κυβέρνηση υπέγραψε ήδη συλλογικές συμβάσεις εργασίας με τα κρατικά θέατρα και το ΣΕΗ, αποκαθιστώντας αξιοπρεπείς μισθούς. Μετά τον Αύγουστο του 2018, βγαίνοντας από τη σκληρή επιτροπεία, η Συλλογική Σύμβαση για το Ελεύθερο Θέατρο πρέπει να είναι πρώτη προτεραιότητα.

Πηγές: Π. Μποζίζιο, «Ιστορία του Θεάτρου», Εκδ. Αιγόκερως

*Μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής της Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : ΕΦΗΜ.ΑΥΓΗ http://www.avgi.gr/article/10812/8567582/ethopoios-kai-me-te-boula)

ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΦΩΣ; ( ΑΥΓΗ , Πολύ-Πολιτισμικά 28.5.2016)

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

σκουρολιακοςΑΥΓΗΤο πασίγνωστο τραγουδάκι που ερμήνευσε ο Δημήτρης Χορν στην παράσταση « Οδός ονείρων» του Μάνου Χατζιδάκι (1962), ταυτίσθηκε με τις δυσκολίες και τα βάσανα των ηθοποιών, οι οποίοι συμπλήρωναν πάντα σκωπτικά, πως «Ηθοποιός σημαίνει φως, αλλά και νερό, τηλέφωνο, νοίκι, διατροφή…».
Πάντα ριγμένοι οικονομικά ήταν οι θεατρίνοι. Λογής λογής επιχειρηματίες, θιασάρχες, αιθουσάρχες, πάταγαν στη λαχτάρα τους να βρίσκονται πάνω στη σκηνή, για να τους υποχρεώνουν να εργάζονται με λίγα, έως καθόλου χρήματα.
Το 1917 ιδρύθηκε το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών. Πέρασαν από αυτό θρυλικές μορφές και ως συνδικαλιστές και ως καλλιτέχνες. Απόστολος Αυδής, Σπύρος Πατρίκιος, Λυκούργος Καλλέργης, Βασίλης Μεσολογγίτης, Μαρία Φωκά και τόσοι άλλοι. Με αγώνες οι Έλληνες ηθοποιοί κατόρθωσαν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας. Πέτυχαν να έχουν αργίες, Συλλογικές Συμβάσεις, εκτός έδρας αμοιβή. Η εργοδοτική ένωση που είχε απέναντι του το ΣΕΗ ήταν η Πανελλήνια Ένωση Ελευθέρου Θεάτρου (ΠΕΕΘ). Συμμετείχαν σε αυτήν θεατρικοί επιχειρηματίες με σκληρό εργοδοτικό προφίλ οι περισσότεροι, αλλά και ηθοποιοί – εργοδότες. Διάσημοι ηθοποιοί δηλαδή που χρηματοδοτούσαν μόνοι τους τις θεατρικές επιχειρήσεις τους. Οι «θιασάρχες». Σκληροί οι αγώνες και οι διαπραγματεύσεις για αυξήσεις στη Συλλογική Σύμβαση ή άλλες εργατικές διεκδικήσεις των ηθοποιών. Στο τέλος πάντα κατέληγαν σε μια λύση, που ικανοποιούσε λιγότερο ή περισσότερο το ένα ή το άλλο μέρος. Λίγο οι θεατρίνοι επιχειρηματίες, λίγο οι σώφρονες φωνές κάποιων από τους μη καλλιτέχνες επιχειρηματίες και οι συμφωνίες συνήθως έκλειναν.
Με την κατάργηση της «Αδείας εξασκήσεως επαγγέλματος ηθοποιού» από το ΠΑΣΟΚ στις αρχές της δεκαετίας του ΄80, το επάγγελμα του ηθοποιού άνοιξε, έως ότου ξεχείλωσε εντελώς. Πλήθος Δραματικών Σχολών και «Ελεύθερων Θεατρικών Εργαστηρίων», «παράγουν» κάθε χρόνο εκατοντάδες άνεργους νέους ηθοποιούς με λειψή προετοιμασία, στην συντριπτική τους πλειοψηφία. Το καθ΄ ύλην αρμόδιο υπουργείο για αυτές τις σχολές είναι το Υπουργείο Πολιτισμού. Με μία εξαιρετικά υποστελεχωμένη υπηρεσία ελέγχου των σχολών αυτών, αδυνατεί παντελώς να ανταπεξέλθει στο έργο του. Στις μεγάλες δόξες των ελληνικών τηλεοπτικών σειρών, πλήθος μοντέλων, τηλεπαρουσιαστών, «κοινωνικά διάσημων», (αυτών που σε απλά ελληνικά ονομάζουμε: celebrities ), παρέλασαν ως επαγγελματίες ηθοποιοί εκτοπίζοντας καλύτερους ηθοποιούς από αυτούς, αλλά όχι τόσο «πιασάρικους».
Και κάποια στιγμή ήρθε στη ζωή μας η κρίση. Τα οικονομικά των θεατρικών επιχειρήσεων στένεψαν. Οι πιέσεις για μικρότερες αμοιβές έγιναν καθεστώς. Με έναν έξυπνο ελιγμό, οι επιχειρηματίες πέτυχαν να αμείβουν με νομιμοφανή τρόπο, με ψίχουλα τους εργαζομένους. Πως; Με τον τρόπο αμοιβής με ποσοστά επί των εισπράξεων. Έδιναν ένα εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό (σε σχέση με το μέγεθος της αίθουσας και την δυναμική της παράστασης) εξασφαλίζοντας μισθούς ντροπής. Δεν τους έφθανε όμως αυτό. Έπρεπε να καταργηθεί πλήρως η Συλλογική Σύμβαση.
Το τοπίο ανάμεσα σε εργαζομένους και εργοδότες όμως έχει αλλάξει δραστικά. Το ΣΕΗ δεν έχει την παλιά δυναμική του. Όλο και λιγότεροι επαγγελματίες (με την αυστηρή έννοια του όρου) ηθοποιοί δραστηριοποιούνται σε αυτό. Γέμισαν οι κατάλογοι με αποφοίτους σχολών που χωρίς να έχουν επαγγελματική παρουσία, αποφασίζουν (ως πλειοψηφία) γι αυτούς που έχουν. Ούτε η ΠΕΕΘ δεν είναι αυτή που ήταν. Τους άλλοτε κραταιούς επιχειρηματίες και θιασάρχες, διαδέχθηκαν απίθανοι τύποι που χωρίς φράγκο στην τσέπη, δηλώνουν «επιχειρηματίες», φυσικά εις βάρος των εργαζομένων αλλά και του Θεάτρου. Υπάρχει και μια γκρίζα ζώνη ακόμα στο χώρο των επιχειρηματιών. Εναλλάσσονται στην ιδιοκτησία και εκμετάλλευση ομάδων θεάτρων κάποιοι επιχειρηματίες με θολή προέλευση και αδιευκρίνιστο τρόπο απόκτησης αυτών των θεάτρων.
Το 2013, το ΣΕΗ κάλεσε σε απεργία για την μη κατάργηση της Συλλογικής Σύμβασης. Η απεργία απέτυχε, η σύμβαση καταργήθηκε, ο γράφων, ως απεργός απολύθηκε. Αμέσως μετά άρχισε ο μεγάλος εργασιακός μεσαίωνας των ηθοποιών. Δύνανται να εκληφθούν ως ωρομίσθιοι, με 3.5 ευρώ την ώρα, δηλαδή 7 ευρώ την παράσταση!
Με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, το θέμα ανακινήθηκε από το Υπουργείο Εργασίας. Και ενώ δρομολογείτο συνάντηση ΣΕΗ και ΠΕΕΘ, η εργοδοτική ένωση έκανε το κόλπο γκρόσο. Αυτοδιαλύθηκε με απόφαση της γενικής της συνέλευσης την οποία κατέθεσε στο Πρωτοδικείο Αθηνών! Προτίμησε να αυτοκτονήσει, παρά να «ατιμασθεί»!
Οι πληροφορίες μας είναι πως το Υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται λύση στο πρόβλημα, ώστε οι Έλληνες Ηθοποιοί να ανακτήσουν τα δικαιώματά τους, ακόμα και αν δεν υπάρχει εργοδοτική πλευρά να διαπραγματευθεί.
Γιατί η δίκαιη αμοιβή, είναι ιερό δικαίωμα. Και γιατί ηθοποιός σημαίνει και φώς, και νερό, και τηλέφωνο και νοίκι!

 

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

 

Πηγή : http://www.avgi.gr/article/6567747/ithopoios-simainei-fos-