26 χρόνια από τον θάνατο του Αλέκου Σακελλάριου

Με αφορμή τα 26 χρόνια από τον θάνατο του ΑΛΕΚΟΥ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ, ένα παλιότερο κείμενο μου στην ΑΥΓΗ με τίτλο “Ο δικός μου Κυρ Αλέκος Σακελλάριος ”

Όταν βρέθηκα δίπλα στον Αλέκο Σακελλάριο, ήταν ήδη ένας θρύλος. Ήταν το καλοκαίρι του 1988 και συναντηθήκαμε για να ανεβάσουμε, με σκηνοθέτη τον ίδιο, το έργο του “Μανωλάκης ο βομβιστής”. Το είχε γράψει κατά την περίοδο της επτάχρονης δικτατορίας στην Ελλάδα και “έπαιζε” κωμικά με τις βόμβες που έβαζαν αντιστασιακοί, τότε. Η κατάσταση στη χώρα είχε πια αλλάξει. Η χούντα είχε περάσει, το ΠΑΣΟΚ ήταν στην εξουσία, και οι στρεβλώσεις που οδηγούσαν εκείνη την εποχή στο 1989, με το σκάνδαλο Κοσκωτά και την κυβερνητική συνεργασία δεξιάς και αριστεράς το ’89 ήταν επί θύραις. Ο “Μανωλάκης” ήταν, λοιπόν, μια κωμωδία, όχι από τις “κλασικές” του Σακελλάριου. Πραγματεύεται ένα θέμα που δεν είναι από τα πιο οικουμενικά που έπιασε στα τόσα πολλά θεατρικά που μας παρέδωσε. Ξεκινήσαμε λοιπόν πρόβες στο σπίτι του, επί της οδού Ευελπίδων στο Πεδίο του Άρεως. Όλοι, γύρω από το γραφείο του. Αρχίσαμε την ανάγνωση, και μείναμε αρκετόν καιρό να κάνουμε “καθιστή πρόβα”. Εμείς, άπειροι στην καθημερινή εκφορά του λόγου επί σκηνής, που όμως έχει προσωπικότητα και ουσία, τον χαζεύαμε όταν δίδασκε την “τέχνη της ατάκας”. Πώς αυτός, ένας συγγραφέας κατ’ ουσίαν και εξ ανάγκης σκηνοθέτης, ήξερε τόσο πολύ καλά να “πλασάρει την ατάκα” και να την κάνει να φαίνεται αυτονόητη, να έχει ποικιλία και να μαγνητίζει τον θεατή; Κρεμόμασταν από τα χείλη του. Κάτι μάθαμε. Και εκ των υστέρων συλλογιζόμουν πάντα, τι ωραίο θα ήταν να τον συναντούσα αργότερα, όταν η πείρα μου ήταν μεγαλύτερη. Θα μάθαινα έτσι περισσότερα. Όπως και να ‘χει, όμως, αποχαιρετίσαμε το θρυλικό γραφείο του πιο καλοί ηθοποιοί από αυτό που ήμασταν όταν για πρώτη μέρα χτυπήσαμε το κουδούνι του. Να συμπληρώσω πως την πρόβα διέκοπταν συχνές αφηγήσεις με ιστορίες από τη ζωή του στην τέχνη. Ήταν ανεπανάληπτος ο τρόπος που είχε να αφηγείται το καθετί. Ακόμα και το πιο ασήμαντο το έκανε να φαίνεται μεγάλο και σημαντικό. Και το υπέβαλλε με τέτοιον τρόπο, που γινόταν μοναδικό! Και που ο ακροατής να θέλει να μην σταματήσει ποτέ η αφήγηση. Αυτό πετύχαινε και με τα θεατρικά έργα που έγραφε και σκηνοθετούσε κατ’ αρχήν στο θέατρο και στη συνέχεια μεταφέροντάς τα στον κινηματογράφο. Αφηγείται μιαν ιστορία που στα χέρια κάποιου άλλου ίσως να μην είχε μεγάλη αξία. Ο κυρ-Αλέκος όμως την αναδείκνυε σε μοναδική. Με το σινεμά, τα θεατρικά του έργα που έκαναν μεγάλη επιτυχία στα θέατρα των Αθηνών, ταξίδευαν παντού στην Ελλάδα και οι επαρχιακοί κινηματογράφοι γέμιζαν από θεατές που απολάμβαναν τον “Θανασάκη τον πολιτευόμενο”, τους “Μακρυκωσταίους και Κοντογιώργηδες”, το “Υπάρχει και φιλότιμο” και τόσα άλλα. Μαζί τους, υπέροχα τραγούδια με στίχους του όπως “Το τραμ το τελευταίο”, “Ο αμαξάς” και τόσα άλλα.

Συνεχίσαμε τις πρόβες στο θέατρο “Γκλόρια” όπου ανέβηκε το έργο του. Εκεί είδα στον Σακελλάριο τον τρόπο που ήλεγχε τα πάντα στην παραγωγή. “Σηκώσαμε” το έργο, δίδαξε δηλαδή την κίνηση, ήρθαν τα κοστούμια, οι μουσικές και φτάσαμε στις γενικές δοκιμές. Ήρθε και η ώρα που θα έπεφτε η αυλαία. Οι τεχνικοί δήλωσαν πως η κουρτίνα έκλεινε σιγά-σιγά. Αυτός ήθελε να κλείσει γρήγορα. Αστραπιαία! Ήταν αυτό το γρήγορο φινάλε, μέρος της παράστασης. Δεν ήθελε να αφήσει ανάσα στον θεατή. Ήθελε να τον ξαφνιάσει και να ξεσπάσει έτσι το χειροκρότημα. Οι τεχνικοί ανένδοτοι. Τότε λοιπόν, ο κυρ-Αλέκος έγινε μεγάλος, τεράστιος! Και με την πείρα, τη γνώση και το κύρος του ανθρώπου που αποτελεί σημαντικό μέρος της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου, δήλωσε ορθά κοφτά πως η αυλαία θα κλείσει ακαριαία, ο κόσμος να χαλάσει! Βεβαίως έτσι έγινε και έτσι ήταν σωστό!

Μετά από δύο χρόνια ο κυρ-Αλέκος πήγε αλλού. Άφησε οριστικά αυτόν τον μάταιο κόσμο για να συνεχίσει να γράφει και να σκηνοθετεί σε άλλες διαστάσεις…

Εγώ όμως τον συνάντησα ξανά και ξανά. Βλέποντας τα έργα του, μελετώντας τον και ανεβάζοντάς τα. Το 1994, ο Σωτήρης Μουστάκας με καλεί να συμμετάσχω στο ανέβασμα του θρυλικού “Οι Γερμανοί ξανάρχονται”. Μου έδωσε το κείμενο και μου έκανε την τιμή να μου πει να διαλέξω όποιον ρόλο ήθελα. Διαβάζοντας το έργο, λοιπόν, και γνωρίζοντας ότι γράφτηκε το 1946, αναζήτησα τις παλιές λέξεις και εκφράσεις που θα είχε ένα έργο της εποχής του. Μάταιο. Κρατούσα στα χέρια μου ένα έργο φρέσκο με προσωπικότητα στον λόγο, με ροή και δυναμική σπάνια! Να μνημονεύσω εδώ και την υπέροχη ερμηνεία του αξέχαστου Σωτήρη…

Αν οι “Γερμανοί” ξορκίζανε την κατοχή και τα βάσανά της, ο “Θανασάκης ο πολιτευόμενος”, γραμμένος στις αρχές της δεκαετίας του ’50, σηματοδοτεί την προσπάθεια ανασυγκρότησης του τόπου. Ασχολείται εδώ με τα οικεία κακά. Τις πολιτικές στρεβλώσεις που ήδη είχαν κάνει την εμφάνισή τους στον δημόσιο μετακατοχικό και μετεμφυλιακό βίο. Ανέβασα τον “Θανασάκη” το 2000 με το ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης και χαρήκαμε όλοι οι συντελεστές τη συμμετοχή του κοινού σε ένα έργο που, παρότι είχαμε κρατήσει την ιστορικότητά του, κατέβαινε στην πλατεία φρέσκο και δροσερό. Το 2007, πάλι με το ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης, ανέβασα το “Δεσποινίς ετών 39”. Άλλο σπουδαίο έργο κι αυτό. Γλυκόπικρο, με λεπτό χιούμορ και απίστευτα κωμικές καταστάσεις. Τώρα, εν έτει 2013, με το ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου και σκηνοθέτη τον Βασίλη Νικολαΐδη, γίνομαι “Στρατηγός Δεκαβάλλας” στο έργο “Ένας ήρωας με παντούφλες”. Άλλη μία συνάντηση με τον κυρ-Αλέκο. Άλλη μία πρόκληση να μπω στον κόσμο του, να ανακαλύψω την απερίγραπτη μαστοριά του και να χαρώ παίζοντας έναν ρόλο του. Γιατί οι χαρακτήρες που δημιούργησε ο Σακελλάριος δίνουν χαρά και σε αυτόν που τους ερμηνεύει. Έτσι που κοινό και σκηνή γίνονται ένα και ο Αλέκος Σακελάριος να είναι παρών στην πολιτιστική μας ζωή, ες αεί!

Αγαπητέ μου δάσκαλε, γράφοντας το “Οι Γερμανοί ξανάρχονται” ήθελες να σηματοδοτήσεις το τέλος της σκλαβιάς από τη γερμανική κατοχή. Αλίμονο όμως. Φοβάμαι πως οι Γερμανοί [όχι ως φυλή, αλλά ως οικονομικοί πια δυνάστες] δεν έφυγαν ποτέ. Είναι εδώ. Και αυτές τις στιγμές είναι περισσότερο από ποτέ. Στην Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιταλία, την Πορτογαλία, παντού στην Ευρώπη…

Ας είναι λοιπόν τα έργα σου βάλσαμο και ανοιχτό παράθυρο για να αντιμετωπίσουμε τα δύσκολα. Άλλωστε τα πάντα γίνονται. Και η αυλαία θα πέσει αστραπιαία. Έτσι όπως εσύ ήθελες!

Στις 7 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του Αλέκου Σακελλάριου, ο οποίος απεβίωσε στις 28 Αυγούστου 1991

Πάνος Σκουρολιάκος

 

 

Η κούκλα που μεσολαβεί… (Εφημ. ΑΥΓΗ 19.08.2017)

Πριν ακόμα φτάσουμε λοιπόν στο σημερινό καλλιτεχνικό κουκλοθέατρο για μικρούς και μεγάλους, η κούκλα χρησίμευσε ως συμβολικός μεσολαβητής για τις ανάγκες της ίδιας της ύπαρξης και συνέχειας της ζωής.

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Ερευνητής του πλούτου του θεάτρου άοκνος, ο Βάλτερ Πούχνερ συμβάλλει όσο λίγοι στη θεωρία του παρέχοντας τεκμήρια αλλά και έμπνευση για την πρακτική εξέλιξή του. Γεννημένος στη Βιέννη, ήρθε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1970 για να ερευνήσει το θέατρό μας και να εξελιχθεί ως ένας από τους πιο σπουδαίους επιστήμονες και πανεπιστημιακούς δασκάλους.

Στο βιβλίο του «Το παραδοσιακό λαϊκό θέατρο στην Ελλάδα και τη Βαλκανική», ανάμεσα στα άλλα, μας δίνει και ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τις ρίζες του έντεχνου κουκλοθεάτρου στην πατρίδα μας, αλλά και στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο. Αναζητώντας τις ρίζες του ελληνικού «Φασουλή», λοιπόν, ανατρέχει σε εθιμικές μορφές κουκλοθεάτρου επισημαίνοντας τελετουργικές μορφές ενταφιασμού ειδώλων σε περιόδους ανομβρίας για την πρόκληση της ευεργετικής για ανθρώπους και καλλιέργειες βροχής.

Τεκμηριώνει τις πληροφορίες γι’ αυτές τις τελετουργίες μέσα από πλήθος επιστημονικών καταγραφών που αφορούν τον γεωγραφικό χώρο που εκτείνεται από τα Καρπάθια μέχρι το Αιγαίο Πέλαγος και έως τα βάθη της Μικράς Ασίας. Είναι η ευρεία περιοχή όπου συναντώνται δύο διαφορετικές κουλτούρες θεάματος. Το δυτικό κουκλοθέατρο και το ανατολίτικο θέατρο σκιών. Αλληλοεπηρεάζονται και εξελίσσονται παράλληλα διαμορφώνοντας η κάθε μια το δικό της πρόσωπο.

Στη Ρουμανία (τη χώρα που εξέλιξε περισσότερο από άλλες στην περιοχή το είδος, περνώντας με αξιώσεις από τις τελετουργίες στο έντεχνο κουκλοθέατρο), αλλά και στη γειτονική της Βουλγαρία, στις 9 Μαΐου εφόσον υπήρχε ανομβρία, γυναίκες και κορίτσια θρηνούσαν και ενταφίαζαν στη γη ή έριχναν στο ποτάμι μια κούκλα από πηλό (με τονισμένα τα γεννητικά όργανα) παρακαλώντας για την έλευση της ευεργετικής βροχής.

Ανάλογα με την περιοχή, υπάρχουν διαφοροποιήσεις στην όλη τελετουργία. Η κούκλα ήταν τοποθετημένη σε μια σανίδα στολισμένη με λουλούδια. Αγρυπνούσαν πλάι της οι συμμετέχοντες στην τελετουργία παριστάνοντας πως βρίσκονται σε κανονική κηδεία, ενώ στις περιπτώσεις που δεν υπήρχε ποτάμι κοντά την έριχναν σε λίμνη ή πηγάδι και στόλιζαν τον «τάφο» με έναν σταυρό από βέργες. Αν αργούσε παρ’ όλα αυτά να βρέξει, τελούσαν ακόμα και μνημόσυνο επιμένοντας, μέσω της τελετουργίας, στην επίκληση της βροχής.

Συναντώντας το έθιμο αυτό στη Σερβία αλλά και στην Βεσσαραβία, καταγράφονται παραλλαγές των ειδώλων. Αλλού είναι πήλινα, αλλού μπορεί να είναι μια «μεταμφιεσμένη» σκούπα. Αξία συμβολική όμως έχει το γεγονός ότι ο ξηρός πηλός ή το ξερό ξύλο πεθαίνουν μέσα στο νερό (ποτάμι, λίμνη, πηγάδι).

Υπάρχει και άλλο έθιμο πρόκλησης βροχής στη Βαλκανική. Είναι η «Πεπερούνα», όπου ένα κορίτσι ντυμένο στα πράσινα παρακαλεί για το έλεος του Θεού και, για τούτο, το παιδί είναι ορφανό ή τσιγγανόπουλο.

Στον ελλαδικό χώρο και συγκεκριμένα στην Ήπειρο, την άνοιξη, ένα είδωλο, ο «Ζαφείρης», αγιάζεται στην εκκλησία, στολίζεται με λουλούδια, κηδεύεται με ένα «δικό του» μοιρολόι και ενταφιάζεται. Εμφανέστατη είναι εδώ η αρχαιοελληνική καταγωγή του εθίμου – τελετουργίας. Τα λουλούδια ιδιαίτερα μας φέρνουν στον νου τα έθιμα της τελευτής, όπου δίδονταν στον πεθαμένο να πάρει μαζί του στο ταξίδι του στον Άδη άνθη και φρούτα.

Παρόμοιο έθιμο συναντάμε και στην Πελοπόννησο με την ονομασία «Φουσκοδέντρι». Οι μετακινούμενοι Σαρακατσάνοι, τη Μεγάλη Παρασκευή, ενταφίαζαν τον Χριστό ως ένα είδωλο (ένα κομμάτι ξύλο ή δύο διασταυρούμενα ξύλα), ενώ μια γυναίκα τραγουδούσε το μοιρολόι της Παναγίας. Συνειρμοί εδώ γεννιούνται για την έντεχνη μεταφορά του θρήνου της μητέρας του Χριστού στο θρησκευτικό δράμα «Χριστός Πάσχων», όπου ο άγνωστος συγγραφέας του έχει ενσωματώσει μεγάλα κομμάτια από τις «Βάκχες» του Ευριπίδη.

Στην Αίγινα, την ημέρα της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού, κατασκευάζουν μια κούκλα με τονισμένα τα γεννητικά όργανα, το «Λειδινό», την περιφέρουν μέσα στην πόλη και τελικά την ενταφιάζουν. Στον Πόντο ο Ελληνισμός είχε τη δική του παρόμοια τελετή. Ενταφίαζαν στην ύπαιθρο ένα πήλινο είδωλο μια Κυριακή ανάμεσα στο Πάσχα και την Πεντηκοστή, το θρηνούσαν, μοίραζαν κόλλυβα και στη συνέχεια η τελετή εξελισσόταν σε γλέντι και συμπόσιο.

Πριν ακόμα φτάσουμε λοιπόν στο σημερινό καλλιτεχνικό κουκλοθέατρο για μικρούς και μεγάλους, η κούκλα χρησίμευσε ως συμβολικός μεσολαβητής για τις ανάγκες της ίδιας της ύπαρξης και συνέχειας της ζωής. Είναι καθαρό πως αυτές οι τελετουργικές ταφές και καταστροφές ειδώλων έρχονται από πολύ παλιά.

Υιοθετήθηκαν από τον χριστιανικό κόσμο και κινούμενες ανάμεσα σε διάφορες μορφές, είτε σε παγανιστικό είτε σε χριστιανικό πλαίσιο, ζητούν από το άγνωστο ή από το Θείο τη συνδρομή του για τη συνέχιση του κύκλου της ζωής μέσα στη φύση. Όταν η φύση παρεκκλίνει από τον αέναο αναζωογονητικό της κύκλο, ο άνθρωπος ζητά την επαναφορά της στον ορθό δρόμο μέσω της κατάνυξης, του παιχνιδιού ή της παρωδίας. Είτε μέσω και των τριών αυτών μαζί, ταυτόχρονα.

* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής

(ΠΗΓΗ : ΕΦΗΜ ΑΥΓΗ http://www.avgi.gr/article/10812/8353539/1-e-koukla-pou-mesolabei-)

Δήλωση του Βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ Αττικής Πάνου Σκουρολιάκου σχετικά με νομοθετική ρύθμιση που αφορά παλαιά χρέη κάποιων μονών του Αγίου Όρους.

Αθήνα 9 Αυγούστου  2017

Δήλωση του Βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ Αττικής
Πάνου Σκουρολιάκου

Πολύς λόγος  γίνεται  για την νομοθετική ρύθμιση που εισηγηθήκαμε τρείς βουλευτές (ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ-ΚΕΝΤΡΩΟΙ)   όσον αφορά παλαιά χρέη κάποιων μονών του Αγίου Όρους. Δικαιολογημένα πολλοί συμπολίτες μας αναρωτιούνται για το τι σημαίνει ακριβώς αυτή η ρύθμιση.

Να ξεκαθαρίσουμε κατ αρχήν ότι ΔΕΝ αφορά την καταβολή του ΕΝΦΙΑ. Γι΄ αυτό είχε φροντίσει η προηγούμενη κυβέρνηση που με απόφαση της έχει χαρισθεί αυτός ο φόρος  στις μονές το  2013. Η ρύθμιση για την οποία συζητάμε, αφορά παλιά χρέη από ΕΤΑΚΤ και Ακίνητη Περιουσία των χρόνων 2008 έως 2013  που εκ παραδρομής τότε δεν ταχτοποιήθηκε η μη καταβολή τους.  Αυτή η απαλλαγή  των φόρων είναι παλιά υπόθεση, έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα και έχει να κάνει με εκτάσεις που παραχώρησαν οι μονές κατά το 1922 με 1924 στους πρόσφυγες από την Μικρά Ασία αλλά και σε ακτήμονες.

Κάθε χρόνο από τότε, λοιπόν, αποφασίζεται (όπως και φέτος) η παραγραφή τους. Το ίδιο κάναμε και το 2016 όπου είχαν συνυπογράψει και η Νέα Δημοκρατία και το Πασόκ. Φέτος, η ΝΔ δεν υπέγραψε αλλά ψήφισε θετικά και το Πασόκ επίσης δεν υπέγραψε αλλά ψήφισε παρών. Γιατί; Προφανώς  εφαρμόζοντας το δόγμα «αντιπολίτευση να ναι κι ότι να ναι», διακινώντας παράλληλα   τη θεωρία που λέει πως ο ΣΥΡΙΖΑ πολεμά την εκκλησία. Μονά ζυγά δικά τους δηλαδή!

Ο καθείς  βεβαίως αντιλαμβάνεται ότι η ρύθμιση αυτή, είναι κυβερνητική απόφαση. Αλλιώς δεν θα γίνονταν δεκτή στο νομοσχέδιο για την ψηφιακή πολιτική και δεν θα υπερψηφίζονταν.

Όλοι το κατανοούν αυτό. Και εκείνοι που ερωτούν ειλικρινά και εκείνοι και κάνουν ανοιχτά πόλεμο στην κυβέρνηση (με γεια τους με χαρά τους),  και αυτοί που παριστάνουν  τους  «αγνούς διερωτώμενους», υποκρινόμενοι ότι στηρίζουν την κυβέρνηση. (Τρομάρα τους).

Αγαπητοί φίλοι. Άν δεν πίστευα πως καλά κάνω δεν θα έβαζα την υπογραφή  μου. Ήξερα πως θα γίνω εύκολη λεία στους γνωστούς συκοφάντες και παραπληροφορείς.  Υπέγραψα λοιπόν ως βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ  για τις μονές του Αγίου Όρους εν πλήρη συνηδήσει και σε απόλυτη αρμονία με την πολιτική της κυβέρνησης και του ΣΥΡΙΖΑ.      

Παναγιώτης (Πάνος) Σκουρολιάκος

Βουλευτής Περιφέρειας Αττικής