Σάμιουελ Μπέκετ: “Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΓΝΗΤΟΤΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΠ”

 Την «Τελευταία Μαγνητοταινία του Κραππ», ένα από τα πιο σημαντικά κι αναγνωρίσιμα μονόπρακτα του Σάμιουελ Μπέκετ, του μεγαλύτερου—ίσως—τραγικού θεατρικού συγγραφέα του 20ου αιώνα, επέλεξε να ανεβάσει στην σκηνή Black Box του Ιδρύματος Κακογιάννη, ο εκλεκτός ηθοποιός Πάνος Σκουρολιάκος, σε σκηνοθεσία Βασίλη Νικολαΐδη και μετάφραση της Βάλιας Καϊμάκη. Το έργο, ένα πικρόχολο σχόλιο πάνω στην ανθρώπινη μοναξιά, τη μοίρα της φθοράς και του θανάτου που στοιχειώνει τους θνητούς, οι οποίοι γυρεύουν στην αναπόληση ένα ξόρκι και μία διέξοδο, αποτελεί μία παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης. Ως συντελεστές στην παράσταση συμμετέχουν η Ελένη Καραμέρου, στην εικαστική επιμέλεια κι η Κατερίνα Σεμπέκου, ως βοηθός σκηνοθέτη.

ΣΠΥΡΟΣ Α. ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΣ ( εφημ/δα ΑΥΓΗ 20/3/2016 )

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Πώς να χωρέσσπυρος ευαγγελατος1εις σε ένα θεατρολογικό συνέδριο το μέγεθος του σκηνοθέτη, μεταφραστή, μουσικού, φιλόλογου – ερευνητή, του πανεπιστημιακού δάσκαλου και του μέλους της Ακαδημίας Αθηνών Σπύρου Α.  Ευαγγελάτου. Είναι αδύνατον! Παρ όλα αυτά, οι συνάδελφοι και μαθητές του στο Τμήμα  Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, οργάνωσαν ένα υποδειγματικό επιστημονικό συνέδριο, ζωντανό, ευαίσθητο, ακριβές και εξαιρετικά  ενδιαφέρον. Γύρω στους 50  επιστήμονες και δημιουργοί συμμετείχαν με ανακοινώσεις, παρεμβάσεις και συζητήσεις σε στρογγυλά τραπέζια.

Πρωτόπαιξα στο «Αμφι – Θέατρο» του Σπύρου Α. Ευαγγελάτου πρωτόβγαλτος ηθοποιός το 1999 στην «Ψυχοστασία», (παράσταση βασισμένη σε σπαράγματα από χαμένες τραγωδίες του Αισχύλου). Γνώρισα λοιπόν έναν σκηνοθέτη στον οποίο συνυπήρχαν  ταυτόχρονα και έντονα  το Απολλώνιο και το Διονυσιακό πνεύμα. Ερχόταν στην πρώτη ανάγνωση του έργου με ένα τεράστιο θεωρητικό απόθεμα. Επιστήμονας – ερευνητής και διανοούμενος ο ίδιος είχε εξαντλήσει το θεωρητικό πεδίο του προς παράσταση κειμένου και ήταν έτοιμος να αντιμετωπίσει όλες τις ιδιαιτερότητες  του, κρυφές ή φανερές. Όταν όμως έμπαινε στην πρόβα, μετατρεπόταν σε ένα παλλόμενο Διονυσιακό σώμα. Μια  δυνατή θεατρική μηχανή που παρήγαγε έργο σπουδαίο, μη διστάζοντας να φτάσει στα άκρα της πρακτικής του θεάτρου. Με μέτρο και γούστο, αναμετράται με το ένστικτο. Το αφήνει να τον οδηγήσει στις προτάσεις του προς τους συνεργάτες του και να εκμεταλλευτεί ότι καλύτερο έχουν να του δώσουν. Αποδέχεται την υποκριτική εισήγηση είτε του πιο λόγιου ηθοποιού, είτε του πιο αυθεντικού μπουλουξή. Στο  τέλος όμως, θα έχουν τα πάντα ενταχθεί στην παράσταση που φέρνει την δική του σφραγίδα.

Ο ΣΑΕ, διδάσκει  τους ηθοποιούς του, χωρίς να δίνει την εντύπωση πως διδάσκει. Σε οδηγεί να ανακαλύψεις τον δικό σου, προσωπικό τρόπο. Σε βάζει σε ένα κλίμα. Δείχνει έναν δρόμο.  Ακολουθείς τις ράγες τις οποίες τελικά συνδιαμορφώνεις με τα δικά σου υλικά. Δεν σε έχει «καπελώσει» όμως. Δεν σου έχει επιβάλει τίποτα. Σε έχει εμπνεύσει στο να δημιουργήσεις και να ακολουθήσεις ένα όραμα,ορισμένο και  με σαφήνεια, από την πρώτη πρόβα. Η θεωρητική δύναμη την οποία σημειώσαμε πιο πάνω, επιβεβαιώνει τώρα τις υπηρεσίες της για την οργάνωση και επιτυχία της παράστασης.

Ανέβασε έργα του αρχαίου δράματος, του παγκόσμιου ρεπερτορίου και βέβαια   όπερα, το αγαπημένο του είδος,  κληρονομιά από τον συνθέτη πατέρα του  ΑντίοχοΕαγγελάτο και την αρπίστρια μητέρα του Ξένη Μπουρεξάκη. Εκείνη η περιοχή όμως στην οποία έχει αποκλειστικότητα  στα θεατρικά πράγματα της πατρίδας μας, είναι τα παλιά άγνωστα κείμενα, τα οποία γίνονται με την γνώση και την έμπνευσή του σπουδαίες παραστάσεις. Κάποια από αυτά μάλιστα έχουν γίνει και διεθνείς επιτυχίες, όπως η «Ιφιγένεια Εν Ληξουρίω» (1720), του κεφαλλονίτη Πέτρου Κατσαίτη που παίχτηκε στο Φεστιβάλ Εδιμβούργου και στο RoundHouseTheater του Λονδίνου, με την Λήδα Τασοπούλου ανεπανάληπτη Ιφιγένεια. Να μνημονεύσουμε ακόμα τον «Δαβίδ» (18ος αι.) άγνωστου χιώτη ποιητή, τον «Γουανάκο» (1901)  του  Γ. Ψυχάρη και πολλά άλλα.

Ο ΣΑΕ αγαπά σέβεται και οδηγείται από τα κείμενα. Τα υπερασπίζεται με γνώση και πάθος. Παίζαμε στο Ηρώδειο την σπουδαία παράσταση του με τον «Ερωτόκριτο» του Β. Κορνάρου. Στον χαιρετισμό, έβγαινε πάντα και  υποκλινόταν στο κοινό. Μου αφηγούνται φίλοι θεατές την στιχομυθία ανάμεσα σε ζευγάρι ηλικιωμένων. «Ποιος είναι αυτός;» ερωτά η κυρία. «Ο Κορνάρος!» απαντά με αυτοπεποίθηση ο κύριος. Έχω την αίσθηση πως κάθε φορά που ανεβάζαμε ένα έργο, ο Ευαγγελάτος υπερασπιζόμενος όπως σημείωσα πιο πάνω το κείμενο, γινόταν ο Κορνάρος, ο Κατσαίτης, ο Σαίξπηρ, ο Μολιέρος ο Αισχύλος.

Ατελείωτα αυτά που θέλω να αφηγηθώ για τον δάσκαλό μου στο θέατρο, και ο χώρος μικρός. Σταματώ λοιπόν, ευχόμενος να είναι γερός και πάντα δημιουργικός  σε όλα όσα  διαπρέπει,  με επίκεντρο πάντα τη Σκηνή,  γιατί αυτός ο τόπος έχει ανάγκη από δυνατά φώτα σαν αυτά που εκπέμπει χρόνια τώρα ο Σπύρος Α. Ευαγγελάτος.

 

 *Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής της Περιφέρειας Αττικής.

Το Μικρό Ρωμαϊκό Θέατρο θέλει να ζήσει ξανά

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Θυμάμαι το μικρό αρχαίο θέατρο στην Παλιά Επίδαυρο. Πρόχειρα περιφραγμένο πνιγμένο στα αγκάθια, περίμενε υπομονετικά τη δεκαετία του ΄70, να ξαναζωντανέψει και να συγκεντρώσει στις κερκίδες του εραστές της τέχνης του θεάτρου και της μουσικής. Η «Μικρή Επίδαυρος» όπως έχει γίνει γνωστή, χτίστηκε τον 4ο αιώνα π.Χ. άρχισε να ανασκάπτεται το 1971 και τώρα πιά, κάθε καλοκαίρι προσφέρει στο κοινό, πολιτιστικό έργο υψηλής ποιότητας.
Δεν είναι η μοναδική περίπτωση μικρού αρχαίου θεάτρου κοντά σε ένα μεγαλύτερο και πιο…διάσημο!
Στην Βόρεια Ελλάδα, στα νοτιοανατολικά του Αρχαίου Θεάτρου του Δίου στην Πιερία, υπάρχει ένα μικρό ρωμαϊκό θέατρο. Η ανασκαφή του, άρχισε το 1963 και σύμφωνα με τον καθηγητή Γ. Μπακαλάκη που άρχισε την ανασκαφή, ήταν το πρώτο ανασκαπτόμενο μνημείο της ρωμαϊκής αποικίας στο Δίον. Τέσσερες κερκίδες αποτελούσαν το κοίλον του, ενώ τρία κλιμακοστάσια οδηγούσαν στο επάνω μέρος του. Τα ανασκαφικά δεδομένα, δηλαδή το οικοδομικό υλικό, η τοιχοποιία του και δύο νομίσματα που βρέθηκαν, δεν βοήθησαν τους αρχαιολόγους να υπολογίσουν με ακρίβεια την χρονολόγηση της οικοδόμησης του θεάτρου. Παρ όλα αυτά, υπάρχει η άποψη, σύμφωνα και με τα αρχιτεκτονικά στοιχεία του θεάτρου, που προσδιορίζει την ανέγερση του στον 2ο αιώνα μ. Χ. πιθανότατα στα χρόνια του Αδριανού.
Το ρωμαϊκό θέατρο στο Δίον λοιπόν, οικοδομήθηκε για την εξυπηρέτηση θεατρικών και σκηνικών αγώνων που ελάμβαναν χώρα στο πλαίσιο των «Εν ΔίωΟλυμπίων». Αυτοί, ήταν οι Ολυμπιακοί αγώνες του Βορά κατά την αρχαιότητα που διεξήγοντο στο Δίον, από το τέλος του 5ου αιώνα π. Χ. και τους οποίους καθιέρωσε ο βασιλιάς της Μακεδονίας Αρχέλαος . Εκείνα τα χρόνια, το Δίον θεωρούνταν ο τόπος γέννησης των εννέα Πιερίδων Μουσών, και του Ορφέα. Εκεί, ο Αρχέλαος κάλεσε και τον Ευρυπίδη «και Ευριπίδης παρεσίτειΑρχελάω μέχρι θανάτω» ((Λουκιαν. Περί παρασίτου 35). Για αυτούς τους σκηνικούς αγώνες ο μεγάλος τραγωδός έγραψε και δίδαξε τις «Βάκχες» αλλά και τα δράματα «Αρχέλαος», «Μακεδόνες», «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» και το «Αλκμέων ο δια Κορίνθου».
Μεγάλες δόξες γνώρισε λοιπόν το Δίον και σίγουρα ο απόηχος της εποχής του Αρχέλαου και του Ευριπίδη θα έφτασε και έως την ρωμαϊκή εποχή που λειτουργούσε και το μικρό ρωμαϊκό θέατρο για το οποίο συζητούμε.
Κάνοντας ένα μεγάλο χρονικό άλμα, ερχόμαστε στην εποχή μας και στην μη κερδοσκοπική εταιρεία « Ολύμπια εν Δίω» που συνδιοργανώνει με το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, την Περιφερειακή Ενότητα Πιερίας, την Ελληνική Εθνική Επιτροπή για την Unesko, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, θεατρικούς και μουσικούς αγώνες αλλά και αθλητικά δρώμενα με αρχαία αθλήματα και μάλιστα εκείνα που δεν περιλαμβάνονται στους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Πάνω από όλα όμως, τα «Ολύμπια εν Δίω» των ημερών μας, εργάζονται ώστε να αποκατασταθεί το ρωμαϊκό θέατρο, και να μπορεί να είναι σε πλήρη λειτουργία. Το Υπουργείο Πολιτισμού αλλά και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έχουν γίνει αποδέκτες των σχετικών αιτημάτων. Είναι ανάγκη, σε αυτές τις δύσκολες στιγμές , σε αυτή την εποχή των οικονομικών δυσπραγιών, να βρεθεί τρόπος ώστε το όνειρο κάποιων ρομαντικών και οραματιστών πολιτών της Πιερίας να γίνει πραγματικότητα.
Έτσι ώστε να ζωντανέψουν πιο δυνατά οι παλιοί θεατρικοί και αθλητικοί αγώνες της Ελλάδας του Βορά, ώστε να ακουστεί ξανά ο λόγος του Ευριπίδη πιο καθαρά, εκεί, στον τόπο όπου έζησε και δημιούργησε, φιλοξενούμενος από έναν φωτισμένο Μακεδόνα βασιλιά.

Πηγές: «Τα αρχαία θέατρα της Μακεδονίας» κείμενο της αρχαιολόγου – Καθηγήτριας ΕΚΠΑ Λ.Παλαιοκρασά (Εκδ. Διάζωμα-ΚΘΒΕ) και Αρχείο Θανάση Μπίντα.

*Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής Περιφέρειας Αττικής.

ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ           (Μια άχρηστη δράση;)

Του Πάνου Σκουρολιάκου*

Ποιός  είπε ότι το θέατρο στο σχολειό, στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια δηλαδή εκπαίδευση  ωφελεί  τους μαθητές; Ποιος είπε πως η δραματουργία, η υποκριτική,  το εικαστικό ή μουσικό μέρος μιας παράστασης  και εν τέλει η ομαδική δημιουργία είναι κάτι που προετοιμάζει τους αυριανούς επιστήμονες, τεχνίτες, αγρότες, τους πολίτες  κατά τρόπο θετικό;   Δεν ομολογείται σαφώς, αλλά το κυρίαρχο μοντέλο, είναι εκείνο του μοναχικού μαθητή, που θα πρέπει να προετοιμασθεί στα μαθήματα μιας ορισμένης κατεύθυνσης, κλεισμένος στο καβούκι του άγχους και της αγωνίας για την επιτυχία στις πανελλήνιες, να σπουδάσει μοναχικά και μόνος τέλος να μπει  στη μεγάλη αρένα της επαγγελματικής ζωής όπου επιβιώνει ο πιο καλός, ο πιο σκληρός και γιατί όχι, ο πιο αδίστακτος.

Σκέφθηκε κανείς από  τους θιασώτες του μοντέλου αυτού του μοναχικού λύκου που περιγράψαμε,  τη συνάφεια και  τη σχέση που μπορεί να έχουν η έκθεση ή τα μαθηματικά με τις καλές τέχνες και εν προκειμένω με  το θέατρο; Πέρασε από το νου κανενός από αυτούς πως  κατανοείς καλύτερα τα μαθηματικά μέσω του θεάτρου; Πως γράφεις καλύτερες εκθέσεις ίσως;

Αυτονόητα, το θέατρο, αποτελεί έναν χώρο γλωσσικής άσκησης και δημιουργίας. Η διδασκαλία της ποίησης, των αρχαίων κειμένων και η κατάθεση στο χαρτί των σκέψεων και απόψεων  των μαθητών υπό μορφήν έκθεσης, γίνεται με έναν τρόπο όπου η βιασύνη για την κάλυψη της ύλης  δεν αφήνει περιθώρια για κριτική σκέψη και αφομοίωση. Όταν όμως οι μαθητές ασχοληθούν επί μακρό διάστημα με ένα θεατρικό κείμενο,  αποκομίζουν οφέλη  μεγαλύτερα. Στην αρχή το διαβάζουν απλώς. Μετά το διαβάζουν και συζητούν γι αυτό. Στην προσπάθεια τους να το ζωντανέψουν σκηνικά, το ξαναδιαβάζουν από άλλη γωνία. Ξαναγυρνούν σε αυτό για να δώσουν και τις άλλες λύσεις που απαιτεί μια παράσταση. Χρώματα, ήχους, φώτα. Τα οφέλη δεν προέρχονται από την εντρύφηση  με σπουδαία κείμενα της παγκόσμιας δραματουργίας  μόνον. Διαφορετικά και σημαντικά είναι και εκείνα που προκύπτουν από την ενασχόληση  και με την συγγραφή του έργου που θα ανεβάσει η μαθητική θεατρική ομάδα. Σε πόσες  εκθέσεις αντιστοιχεί η συμμετοχή σε μια τέτοια δημιουργική  δράση; Και το πιο σημαντικό. Πόσον πλούτο συσσωρεύει, για την προσέγγιση των μαθημάτων, των ανθρωπίνων σχέσεων, της ζωής τελικά, το μέγα μάθημα, η μεγάλη σε σημασία εμπειρία της ομαδικής  και συνεργατικής δουλειάς;  Υπάρχει καλύτερος τρόπος για να ενεργοποιήσει κανείς στους μαθητές την φαντασία και το συναίσθημά τους; Να εκφράσουν το ψυχο-πνευματικό δυναμικό τους, να το καλλιεργήσουν και να το εμπλουτίσουν; Επιμένω. Έτσι, κατανοείς πιο εύκολα τα μαθηματικά. Οι τύποι της χημείας δεν είναι άδεια σύμβολα.  Οι ανθρωπιστικές επιστήμες, η ιστορία, η οικονομία, το δίκαιο, αποκτούν άλλη διάσταση, άλλο νόημα.

Το ίδιο το παιδί δείχνει τις ανάγκες του. Παίζοντας από μικρό  δραματοποιημένα παιχνίδια. Υποδυόμενο.(« Εγώ θα είμαι ο καουμπόης και συ ο ινδιάνος, και θα σε κυνήγαγα»).  Και ενώ φροντίζουμε ώστε τα παιδιά να βλέπουν παραστάσεις Θεάτρου για παιδιά και έχουμε πολύ καλές στη χώρα μας, αρνούμαστε να τους βάλουμε στο θέατρο μέσω της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Φοβούμενοι μην «εξωκείλουν» προς το θέατρο ίσως;

Το θέατρο στην εκπαίδευση έχει κάνει την εμφάνισή του από πολύ παλιά. Μαθητικό θέατρο υπάρχει σε εκατοντάδες ευρωπαϊκές πόλεις από τον 16ο αιώνα, στα θρησκευτικά σχολεία των προτεσταντών και καθολικών. Στον Ελλαδικό χώρο, την ίδια περίοδο, Ιησουίτες μοναχοί – δάσκαλοι σε σχολεία  της Χίου αρχικά και κατόπιν  σε κυκλαδίτικα νησιά όπου δρούσε το καθολικό στοιχείο, ανέβαιναν κάθε χρόνο παραστάσεις από τους μαθητές  με θρησκευτικό θέμα, ως μάθημα πρωτεύον!

Πολλοί άλλοι είναι οι λόγοι που επιβάλουν την ενασχόληση με το θέατρο  των μαθητών στα σχολεία. Τους απαλλάσσει  από το άγχος για τα μαθήματα, την ύλη, τον εγωιστικό  πρωταθλητισμό.

Ποιος όμως θα αναλάβει το σημαντικό και δύσκολο ρόλο του εμψυχωτή; Εδώ τα πράγματα είναι ακόμα πιο πίσω. Συνήθως αναλαμβάνει κάποιος φιλότιμος φιλότεχνος, η πιο ειδικά θεατρόφιλος  καθηγητής ή καθηγήτρια. Χωρίς ιδιαίτερες γνώσεις για το αντικείμενο, ή την ξεχωριστή παιδαγωγική προσέγγιση που απαιτεί το Θέατρο στο Σχολείο.  Υπάρχουν βέβαια και οι αδιόριστοι θεατρολόγοι. Κατά δυστυχίαν όμως, οι περισσότεροι από αυτούς, ελάχιστη ή μηδαμινή σχέση έχουν με την πρακτική του θεάτρου, καθώς έχουν σπουδάσει το Θέατρο σε θεωρητικό επίπεδο. Στα τμήματα Θεατρικών Σπουδών του Αριστοτελείου Θεσσαλονίκης και του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου μόνον  γίνονται κάποια πρακτικά μαθήματα. Υπάρχουν και ηθοποιοί που θα μπορούσαν να είναι ιδανικοί εμψυχωτές. Τα πτυχία τους όμως είναι αδιαβάθμητα και λίγοι από αυτούς έχουν παιδαγωγική πιστοποίηση από Πανεπιστημιακές Σχολές.

Το  Θέατρο στο Σχολείο, δεν πρέπει να γίνεται εκτός, ή  στα όρια  της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Θα πρέπει να είναι σοβαρή υποχρέωση στο ωρολόγιο πρόγραμμα του Δημοτικού, του Γυμνασίου, του Λυκείου. Θα πρέπει τάχιστα να προετοιμασθούν οι κατάλληλοι δάσκαλοι – εμψυχωτές, μέσα από προγράμματα που θα τους καταρτίζουν  σωστά σε πρακτικό και θεωρητικό επίπεδο. Αυτή η πρόσθετη γνώση για τους εμψυχωτές,  θα τους κάνει παραγωγικούς στην διαδικασία της σκηνικής πράξης, αλλά  και στη θεωρία της. Θα τους εφοδιάσει με την απαραίτητη γνώση της εκπαιδευτικής μεθόδου   που απαιτεί η διδασκαλία του Θεάτρου στις  ευαίσθητες  ηλικίες των σημερινών παιδιών και των αυριανών πολιτών αυτού του τόπου.

*Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής της Περιφέρειας Αττικής

Τιμητική πλακέτα από την Ο.Μ. ΑΧΑΡΝΩΝ σε εκδήλωση στο

Δημαρχείο Αχαρνών για την συλλογή διηγημάτων ΞΥΛΙΝΑ ΧΑΛΚΙΝΑ ΚΡΟΥΣΤΑ.

Το βιβλίο παρουσίασε ο ποιητής Αντώνης Γκάτζης, αποσπάσματα διάβασαν οι ηθοποιοί

Λευτέρης Λουκαδής και Μαρία Φιλίππου, ενώ μελοποιημένα αποσπάσματα τραγούδησε ο

Τάκς Μπινιάρης. (Αχαρνές, 2/2/2014)pizap.com13861524136401 +-_Β+-+-+__Ζ_Δ+_ +μ+ξ+κ+β+Ψ+Σ +Σ+π+Σ+κ+ζ+σ+ζ

Τα ΞΥΛΙΝΑ ΧΑΛΚΙΝΑ ΚΡΟΥΣΤΑ στην Αμφίκλεια

 Από την παρουσίαση της συλλογής διηγημάτων στην Αμφίκλεια.

Τη διοργάνωση έκανε η «Πρωτοβουλία Πολιτών Αμφίκλειας», στο βιβλιοπωλείο  «Της γνώσης το Δαδί».

Για το βιβλίο μίλησαν η ποιήτρια Μαρία Σκουρολιάκου και η φιλόλογος – γυμνασιάρχης Ελένη Μπέσιου.

Αποσπάσματα διάβασαν οι εκπαιδευτικοί  Ευγενία Πανουργιά και Ευσταθία Πολυζώη. Την εκδήλωση προλόγισε ο Δημήτρης Καλπύρης.2014.02.19 ΑΜΦΙΚΛΕΙΑ (29)

 

Εισήγηση της ποιήτριας    Μαρίας Σκουρολιάκου

Καλησπέρα σας,

Χάρις  στην  όμορφη σκέψη και πρόταση   της Πρωτοβουλίας πολιτών  ,  έχουμε τη χαρά και την τιμή  απόψε, να είναι κοντά μας, ο Πάνος Σκουρολιάκος,  ένας δικός μας άνθρωπος, Δαδιώτης , που πολύ συχνά είναι μαζί μας , κυκλοφορεί στα σπίτια μας  και μας χαρίζει το θεατρικό του ταλέντο , μέσα από διάφορους ρόλους .

Προσωπικά, αισθάνομαι πολύ ωραία με τη συγγένεια και το κοινό μας όνομα. Αφήστε δε, που όπου και να συστηθώ , ρωτούν, τον Πάνο τι τον έχεις;   Έτσι χάριν σ΄εκείνον  θυμούνται κι εμένα .

Ο Πάνος Σκουρολιάκος  σήμερα  μας εκπλήσσει,  με  μια άλλη του πλευρά, τη συγγραφική.

Με μια γραφή, που   ξάφνιασε τους κριτικούς, στις μέχρι τώρα παρουσιάσεις  που έγιναν στην Αθήνα και την Περιφέρεια,  καθώς σπάνια γράφεται πια. Γραφή ανατρεπτική, που αποτυπώνει και  φιλοσοφεί το ανθρώπινο δράμα και το άρρητο  της οδύνης,  με ιδιότυπο τρόπο .  Που  έχει ποιητική πυκνότητα,  υπερβαίνει  το χρόνο  της δράσης,  και  ακροβατεί  ανάμεσα στο όνειρο , τη μαγεία και την εσωτερικότητα.  Παίρνει   τον παλιό κόσμο  και, δεν τον αφηγείται ,αλλά τον αναδημιουργεί. Το πραγματικό με το φανταστικό  αλληλοσυμπληρώνονται και συμβαίνουν  πράγματα , υπερβατικά,  που όμως  είναι παραδεκτά.

Θα ταξιδέψουμε λοιπόν στο βιβλίο « Ξύλινα , Χάλκινα , κρουστά», που περιέχει  κείμενα, γραμμένα στη δεκαετία του ΄80 .  Είναι η καταγραφή, ενός κόσμου της μεταπολεμικής εποχής  του 60-70, που όμως, γίνεται υπαρκτό ενδεχόμενο στο δικό μας  τώρα, πόσο μάλλον, όταν  βιωματικές συνθήκες,   προσεγγίζουν τους ανθρώπους του βιβλίου και  ο χρόνος γίνεται παλίνδρομος,  λες  και   βρίσκεται κανείς στην Αθήνα  ή  σε κάποια πονεμένη γωνιά  της επαρχίας, στο   χτες και στο σήμερα .

Η  συμπύκνωση  και  η  μικρή φόρμα  έχουν ιδιαίτερη  δύναμη που διατρέχει κάθε ιστορία. Χωρίς να κουράζει όπως γίνεται με τα μυθιστορήματα, φέρει ταυτόχρονα και ένα ποιητικό ρυθμό που υποβάλλει τον αναγνώστη και τον μαγεύει. Τον κάνει  άμεσα κοινωνό, της ιδιαίτερης ματιάς,  στα πράγματα και τους ανθρώπους  αυτού το κόσμου,  της πόλης ή της επαρχίας,  που θέλει να μας περιγράψει.

Των ανθρώπων της  μνήμης και της μοναξιάς  με αδιέξοδα και  πάθη, μέσα σε δωμάτια  υγρά και μισοφωτισμένα , μέσα σε λαϊκούς χώρους των καφενείων , των λεωφορείων και των τραίνων, να ξετυλίγουν ήθη και εικόνες μιας εποχής γκρίζας, πικρής, χαρακτηριστικό τοπίο  μιας  μετατραυματικής κοινωνίας  που ψάχνει να συνθέσει το  κομματιασμένο της πρόσωπο .

Ανοίγουμε το βιβλίο με την «Ιερουσαλήμ». Πρώτη φράση « χωρίς αιδώ άρχισε να ετοιμάζεται όλο το ασκέρι για τη λαμπρή αναχώρηση». Καβαφικό στίγμα  για την πρόκληση , την ασέβεια και τον κυνισμό των νικητών. Περιγράφει συγκλονιστικά το χαλασμό και ακούστε μια πολύ ιδιαίτερη φράση . « Και σηκώθηκε ένας αγέρας όλο κακία και χώμα».

Ξεδιπλώνει  στη συνέχεια,  με  μοναδική ποιητική  αφήγηση,  τον κόσμο  των  ηττημένων και πώς  συνοδοιπορούν η ζωή και ο θάνατος.

Να σπαράζουν,  με μισά κορμιά  πάνω στα ερείπια, με συναισθήματα ακραίας θλίψης και χαράς μαζί,  όταν η ζωή με τη δύναμή της,  στήνει χορό ακατάλυτα. « Το πρωί έπρεπε  να κολλήσουν τα μέλη τους , να ξαναχτίσουν τα σπίτια , να ημερέψουν τους σκοπούς τους.

Μας  αγγίζουν τούτες εδώ οι λέξεις,  γιατί δεν υπάρχει  εποχή, που να μη  μαζεύουν τα κομμάτια τους, οι άνθρωποι αυτού του  τόπου, ριγμένοι σε χαλασμούς , σε ξενιτιές,  σε φτώχια και σε όνειρα γκρεμισμένα .

Παρακάτω , ένας εφημεριδοπώλης, γίνεται  ποδηλάτης και δραπετεύει στο όνειρο, σ΄ένα απίστευτο συναπάντημα με παλιούς ήρωες, ποιητές , ληστές , σε χρόνο άχρονο, γιατί αληθινά όλα μπορούν και συμβαίνουν, ξανά και ξανά .

Τα  «Αιματώματα»  ιστορούν  ανθρώπους γεμάτους  βάσανο. Φιγούρες τραγικές , δοσμένες με εξαιρετική  περιγραφή,  να δείχνει πώς λοξεύει η ζωή από μια  αιτία. Ένας καταλήγει στο ποτό , άλλος στο πρακτορείο, να περιμένει μάταια μια αγάπη,  κι άλλος σε ένα καφέ-μπαρ ή σε κάτι αδελφότητες, των εν Αθήναις Δαδιωτών, ψιθυρίζοντας τραγούδια Πωγωνίσια ή Ποντιακά , που κλείνουν βαθιά τη λύπη και τον απολέμητο καημό .

Ματωμένες ζωές, που ανταμώνουν άλλοτε, σε μια κομπανία, και ταξιδεύουν πετώντας τον παλιό εαυτό τους σαλταρισμένοι και λεύτεροι , όπως ο προδομένος , ο πρόσφυγας , ο παπάς, που βρήκε φιλημένη τη γυναίκα του κι ένας αλλοτινός επαναστάτης.

Ο Ερμόλαος  πάλι, με το ανεκπλήρωτο  της αγάπης του για το νερό,  κάνει  τον κάμπο θάλασσα , ρίχνει τα ψάρια της γυάλας στη στέρνα του, κάνει την παράγκα πλοίο  και η λύπη του γίνεται ευτυχία  , γιατί μέσα του φύσησε παράξενος αγέρας  κι  έγιναν ένα , πραγματικότητα και όνειρο.

Στις «Μεταστάσεις»,  ένα εκπληκτικό οδοιπορικό, στα   πικροσάββατα  όπου μετανάστες , αιμορραγούν ομαδικά  στις γειτονιές της Αθήνας και στην αμείλικτη νύχτα άνθρωποι κατάμονοι,  σέρνονται σε υπόγεια , μπαρκάρουν μέχρι την Πειραιώς και το Φωταέριο σε νταλκάδες και χρωματιστές γυναίκες. Με τη μηχανή του χρόνου  σε παλίρροια γραφή,   αντιδιαστέλλει τους Έλληνες  της ξενιτιάς «Εδώ είναι Αιγύπτιοι με  ποδήλατα , Έλληνες  στη Δυτική Γερμανία κι αυτοί» , και πως, ίδιοι είναι οι μετανάστες όλης της γης.

Στην Αγκούσα   τα χαμένα οράματα , η παράδοση των  όπλων , η πίκρα  της ψυχής    με το στίγμα αυτής της πράξης, για το τσαλάκωμα των αγωνιστών της Αριστεράς που ο νους τους  σταμάτησε ακριβώς εκεί : μας κοροϊδέψατε  δώστε το γκρά, το γκρα , δεν παραδίνω  εγώ
    Πιο κάτω συνεχίζουμε  την εξόρυξη αυτών, των κειμένων-διαμαντιών , όπου  κάποιος, σαν ο «Πέτρος»  της σταύρωσης ,  απαρνιέται  τρεις,  με το λάλημα του πετεινού, σημαίνοντας   τη διαχρονικότητα  της  ανθρώπινης  ενοχής , της μεταμέλειας , των δακρύων. Τις Ερινύες απ΄τις πανάρχαιες γραφές μέχρι  τις μέρες μας  .

Η «Άδεια πλατεία» , γυρίζει τη μνήμη στο χτες, με τον πεθαμένο πια  Καραγκιόζη και την παράκληση, να έρθουν  ξανά  κλαρίνα, να παίξουν τραγούδια ζωντανά , να χορέψουν και να γεμίσει πάλι η άδεια καρδιά.

        Στον Άξενο βράχο, μια παρέλαση, ένα ανθρώπινο καραβάνι , κομπανίες,  απόμαχοι, γριές της Κοζάνης, της Ειδομένης, της Αμφίκλειας, , παλιά καράβια , ένας αντάρτης Όλα τούτα εις μνήμην…

Γυρίζεις, στα ίδια μέρη, που περάσανε οι πρόγονοι. Πέφτουν τα φύλλα και σε παίρνει  ένα ποτάμι, καθώς πλήθος περνά,  σ΄εκείνο το  τραίνο το παλιό, που χάνεται μαζί τους, στα βουνά.

Ένα  ποτάμι σε τυλίγει και σε φέρνει στο φωτεινό σπίτι, κι έζησες μια αγάπη χαλασμό . Κυκλώνουν τα παράπονα ,οι μοναξιές, και το ποτάμι, από τον Παρνασσό κινώντας,  φτάνει στου Ατλαντικού τα κύματα , να φέρει τον λυγμό της ομορφιάς της . Έρχονται μουσικοί και παραγγέλνεις  της αγάπης,  μα αυτοί  παίζουνε του θανάτου .

Οι πεθαμένοι , κάθε που αστράφτει μια κραυγή , χορεύουνε μες τα νερά του ποταμού, στο σύννεφο της Αχερουσίας, με όργανα και βαθιά τραγούδια .

Στο μπαρ, μες τη μέθη, φεύγει ο άνθρωπος από το χώρο , πετά μαζί μ΄αυτόν στο διάστημα, όταν ένας μάγος,  φτιάχνει παραστάσεις , όπου περνούν μουσικές , χρώματα , ατζέντηδες και κιθαρωδοί , λόγια της μοίρας,  που άλλους πεθαίνει , άλλους ευτυχεί κι άλλους μονάσει. Κι  εκεί στην παραίσθηση, ένας άντρας και μια γυναίκα  της νύχτας, χορεύουν το χορό της ζωής και του θάνατου . Εκεί, έξω απ΄τους τοίχους,  περνάει ο Χριστός , ο Μπότσαρης , ο Μαρξ, ο Γκάντι, ο Κινγκ , τα κάλαντα της Θράκης .Κι συγγραφέας, αδειάζει το πλήθος το συνοθυλεμένο,   γίνεται φως και μένει, μόνο η νύχτα και  η γυναίκα.

Ένα στρατόπεδο, όπου «η Φρουρά» φεύγει απ΄τη σύνταξή της  και κινά, για ιδιωτικές μάχες, νυχτερινές, στον ουρανό . Ύστερα επιστρέφουν οι στρατιώτες αθέατοι, ο καθένας  με τις δικές του  πληγές ,  μπαίνουν ξανά στην πύλη, κι όποιος τους δει, σαλτάρει ο νους του .

Στους «Βλάμηδες», παράταιροι, αλλόκοτοι  περαστικοί, που αναστάτωναν τα χωριά, με  παράξενα πράγματα,   κι έκαμαν δέος και φόβο μαγείας, σαν ξωτικά  άλλου καιρού. Και , φεύγοντας μετά το αχολόγημα,  άφησαν μνήμες ξωτικές, που γίναν ξόρκι , μύθος παράταιρος  στα στήθια των απλών μοναχικών  ανθρώπων .

Ένας πίνακας δεν είναι η ζωή ; Που γίνεται  θάλασσα , κόσμος με γέλια και όπλα, φρίκη κι αλλοκοτιά , κι αν κατεβείς απ΄το κάδρο,  ζωγραφίζεις  τις δικές σου επαναστάσεις ,  καις  τα  υπόλοιπα, και  κρατάς ότι θες.

Οι ιστορίες του Πάνου Σκουρολιάκου  είναι από εκείνες, που γεννάνε και  φανερώνουν συναισθήματα – μονάδες μέτρησης της ύπαρξης. Επειδή,  μέσα  από τους βασανισμένους  απόσαρκους  και τη μοίρα τους, κρύβεται το γιατί  κάθε μαχαιριάς . Κρύβεται  ο εκτροχιασμός , καθώς σβαρνίζεται  ο άνθρωπος , στους τέσσερες αγέρηδες άγριων καταστάσεων και καταχωνιασμένων καημών.

Αισθάνεται κανείς, σε αρκετά διηγήματα ,  σαν να βλέπει  μια  Γκουέρνικα,  θα τολμήσω να πω , με την εξήγηση, ότι  δίνονται, ζωγραφικά σχεδόν, οι έντονες στιγμές της έκρηξης,  όσον αφορά το συμβολισμό της περιγραφής.

Το βλέμμα του Πάνου Σκουρολιάκου  κάνει άλματα  ανάμεσα σε χάσματα και περάσματα ακραία, και περνάει το σύνορο προς το αλλόκοτο και την τραγωδία.

Μας  βάζει  τόσο ζωντανά, μέσα στην πλοκή  , στη μέθεξη,  λες και είμαστε παρόντες , σε ότι  ζουν οι ήρωες , που,  έχει  άρωμα από το χτες,  καταγράφεται  ακόμα και στα αντικείμενα αλλοτινής χρήσης ,εντούτοις  νιώθουμε,  ως  να  συμβαίνουν γύρω μας,  μυστικά,  και μας ταξιδεύουν, σαν θίασος του δρόμου, σ΄ένα παραμύθι νοσταλγικό και μιαν αλήθεια πικρή μαζί.

Μπαίνει βαθιά σε κάθε ρόλο , με το χάρισμα  του ηθοποιού  που είναι καταλυτικό.  Φωτίζοντας  τις σκοτεινές πλευρές, με το  ανάλογο φως και τα επίπεδα χρονικότητας ,  αποκαλύπτει κόσμους αλλιώτικους,  που βλέπουμε σαν εικόνα που κινείται, γύρω απ΄τις συμμετρικές και συμβατικές  ζωές .

Ήρωες που μεταμορφώνονται  μέσα από τα πάθη τους, προσπαθώντας να υπάρξουν.  Μάρτυρες δια βίου, με ανεξόφλητα χρέη,  κομμάτια της Ιστορίας του τόπου, όπου κυλάει το Δημοτικό τραγούδι , η ποίηση , το παράπονο , μουσικές και όργανα  της παράδοσης.

Αυτά τα ομότροπα και  συνάλληλα   διηγήματα, τα ονόμασε νεανικές αμαρτίες ο Πάνος Σκουρολιάκος. Θα συμφωνήσω στη λέξη νεανικές ως προς το χρόνο δημιουργίας τους και ευτυχώς , γιατί γράφτηκαν με το πάθος του αυθορμητισμού και την αποκαλυπτική γνησιότητα του εσωτερικού κόσμου, που συγκρούεται, με την εξωτερική δράση ,  για την αληθή όψη των πραγμάτων . Η δε κρυπτική  του  γραφή δεν  αποκαλύπτει  τελικά  το σημαινόμενο και μας αφήνει  αίολους  στη  γοητία  των   εκδοχών . Αυτό κι αν είναι ποιητικό !

Το σημαντικό και βέβαιο , είναι, ότι  σ΄αυτό το ταξίδι, στο βιβλίο «Ξύλινα, Χάλκινα , Κρουστά»   , ο καθένας,  θα βρεί  ένα κομμάτι  στην άκρη της ψυχής του, που θα είναι εκεί, βαθιά στις σελίδες  και η μαγική αφήγηση του λόγου,  θα ανοίξει  ένα παράθυρο,  απ΄όπου θα απαντήσει,  γιατί  οι άνθρωποι  φεύγουν από τα όρια , γιατί πονούν , γιατί φτιάχνουν έναν άλλο κόσμο,  να χωρέσουν  το ανεκπλήρωτο , που αφήνει, μια Άδεια πλατεία   ή  κάποια  Αγκούσα της ζωής .

Πάνο σ΄ευχαριστούμε  για τα μαγικά ταξίδια  και , να μας χαρίσεις κι άλλες τέτοιες αποδράσεις, στα βαθιά νερά του ονείρου,  για να ισορροπούμε  το αλλόκοτο της πραγματικότητας  που βιώνουμε γύρω μας .

 

2014.02.19 ΑΜΦΙΚΛΕΙΑ (17)

 

Εισήγηση της κ.   Ελένης  Μπέσιου

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ (1)

 

2014.02.19 ΑΜΦΙΚΛΕΙΑ (27)